دوشنبه - ۲۶ آذر - ۱۳۹۷
Dec 17 2018
ساعت :

به گزارش روابط عمومی خانه اندیشمندان علوم انسانی نشست علمی«نگاهی تاریخی به دانش و فناوری آب در ایران»به همت خانه اندیشمندان علوم انسانی ، انجمن ایرانی تاریخ اجتماعی علم و فناوری و اندیشکده تدبیر آب ایران با حضور سخنرانان: جناب دکتر سعید نوری نشاط، جناب دکتر محمد فاضلی، جناب دکتر هادی خانیکی و جناب دکتر احمد آل یاسین، جمعی از استادان و علاقمندان عصر یکشنبه 8  مهر در سالن حافظ خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار شد.

در ابتدای برنامه جناب دکتر احمد آل یاسین صحبت های خود را با موضوع زمینه های تاریخی و اجتماعی و سیاسی دانش آب و فن آوری آب در ایران آغاز کرد.

 ایشان دراین راستا گفت: در طول سال های زندگی همواره دغدغه بنده این بود که ایران را با کشورهای دیگر مقایسه می کردم که چرا پیشرفت نمی کنیم و دچار عقب ماندگی هستیم؟ و اگر هم برنامه ریزی داشتیم چرا توسعه پذیر نشدیم؟

درجستجوی یک علت بودم که توجه من به آب و خاک جلب شد و چند سالی عقب ماندگی کشورم را از زوایای تاریخی بررسی کردم و دریافتم که کشور ما نتوانسته ملت ثروت مندی باشد و بنگاه های اقتصادی قوی و انجمن و نهادهای مدنی قوی داشته باشد که در مقابل دولت های استبدادی سابق ایستادگی کند و مردم ایران مجبور بودند با معیشت تنگ خود به گونه ای زندگی کنند که فقط ادامه حیات و بقا داشته باشند و هیچ تلاشی برای سرعت بخشیدن پیشرفت جامعه و توسعه اجتماعی و اقتصادی نبوده که یکی از همین مسایل مربوط به آب بوده است.

آل یاسین اشاره می کند: در طول تاریخ تمام حکومت های گذشته از زمین برای اداره و کنترل ملت استفاده می کردند. در گذشته ما از 7 کشور دیگردر مدیریت منابع آب  زودتر صاحب ابتکار شدیم و بیشتر از هر کشور دیگری سدسازی کرده ایم.  ایران در نوار 25 درجه نیم کره شمالی قرار گرفته است و قرار گرفتن بر روی این نوار خشک یک سری تهدیدات اقتصادی را به بار آورده، پراکندگی شهرها، خشکی اقلیمی، کویر، کوهستان که اجازه نداده ما اقتصاد شکوفایی داشته باشیم.بنابراین مردم ایران در طول تاریخ نمی توانستند از یک کشاورزی پایدار و مستمر استفاده کنند و از کشاورزی اقتصاد تولیدی داشته و به ارزش افزوده برسند.

 وی متذکر شد: لازم است یک تحلیل معکوس داشته باشیم و ببینیم ایرانیان در طول 2000 سال گذشته از لحاظ اقتصاد کشاورزی در چه سطحی بوده اند. این نقطه تاریکی است که ما در مدیریت آبی کشاورزی در کشورمان داریم. تاریخ گذشته ما باید روشن شود چون به اقتصاد، کشاورزی و مدیریت آبی ، نحوه سیاست گذاری و مدیریت کشور ما بر می گردد.

در ادامه دکتر سعید نوری نشاط با موضوع دانش تاریخی آب و چالش های امروز استفاده از آن، اشاره می کند به سازمان یونسکو که  قسمتی دارد که آن قسمت به طور خاص به دانش بومی می پردازد. آن ها اصرار دارند که دانش بومی یک سیستم است. این مسئله مهم است که تعدادی افراد در یک سیستم هستند و این افراد از روابط اجتماعی خاصی برخوردارند که می تواند سینه به سینه این دانش را منتقل کنند.

نوری نشاط اظهار کرد : در واقع دانش بومی آن چیزی است که سیستماتیک باشد. دانش بومی یک سیستم اجتماعی و نظام اجتماعی است که در آن روابط تعریف شده است. انسان ها با محیط و اکوسیستم خود یک ارتباطی برقرار کرده اند که در آن ارتباط برای حفظ بقای خودشان باید بهره برداری درست صورت گیرد و بر این اساس این دانش به تدریج شکل گرفته و در حقیقت این دانش همان قدر اهمیت دارد که آن روابط اجتماعی اهمیت دارد. برای مثال به دلیل اینکه قنات یک سیستم قوی دارد بنابراین قنات یک دانش بومی است. اینکه این قنات را چه کسی درست کرده، چه کسی نگهداری کرده، چه کسی مدیریت می کند، چه کسی در آن سهم دارد، این فرایند یک دانش بومی است.

 ایشان در پایان متذکرشد: مشکل ما در حال حاضر این است که در طول تاریخ این نظام اجتماعی به تدریج خراب شده است و دیگر سیستمی وجود ندارد و اگر وجود دارد خیلی ضعیف و بهم ریخته است. اتفاقی که در ایران افتاده این است که دولت شکل گرفته و برای خودش یک سیستم بزرگ و سنگین تشکیل داده که در آن مدیریت ها، سیاست ها، برنامه ها و تصمیم گیری وجود دارد و از دانش بومی که کوچک است فاصله گرفته است.

در ادامه نشست جناب دکتر محمد فاضلی با محوریت بسترهای مورد نیاز برای استفاده از دانش بومی آب در حل مسئله آب بیان کرد: پرداختن به مسئله آب مستلزم تعریف بوم است که بوم به معنای محدوده می باشد. یعنی یک امر بومی آن چیزی است که محدود به حدودی است و این حدود هم در گستره تاریخ، جغرافیا، مناسبات و نهادهای اجتماعی و سیاسی، تجربه محلی، ارزش ها، نگرش ها و رفتارهای محدوده خاصی تعریف می شود. بنابراین دانش بومی یعنی دانش محدود نه به معنای ناقص یا اندک، بلکه به معنای دانشی که در نسبت با تاریخ، جغرافیا و نهادها و فرهنگ های خاص «کار» می کند.دانشی است که توانای اش را در یک محدوده خاصی و با به رسمیت شناختن یک عقلانیتی ثابت کرده است. ما هم دانش بومی سنتی داریم وهم مدرن.

فاضلی اذعان داشت:کارکرد مهم دانش بومی شناختن محدودیت ها و کار کردن است، یعنی کاری انجام دهد که مطلوب و پایدار باشد و با عقلانیت سازگاری داشته باشد. عقلانیتی که به بقا و تعمیق ارزش های مورد احترام بشر کمک کند. با توجه به اینکه مسئله آب، به شدت ماهیت انسانی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، جغرافیایی و اقتصادی خاص خود را دارد و با نظام های حقوقی، مناسبات و ارزش های اقتصادی در هر فرهنگ و اکوسیستم اجتماعی مرتبط است، آب نیازمند دانش بومی محدود است، که محدود به جغرافیا، تاریخ و ساخت خاص باشد.آب همچنان پیوند دارد با اقتصاد سیاسی کشورها و از این جهت هم با یک الزاماتی برای دانش محدود مواجه است.

 وی افزود: برای مثال قنات یک فناوری است که محدودیت هایش(محدودیت میزان بارش، دما، هوا و تبخیر، توزیع نامتوازن آب، توزیع نامتوازن بارش ها، کمبود انرژی) را به رسمیت می شناسد و با آن کنار می آید. همینطور قنات نهادهایی(نهاد سنجش آب، تقسیم کار، تقسیم هزینه، ناظر، نظام حقوقی ناظر بر حریم قنات) هم حول محور خودش شکل می دهد.

ایشان گفت: دانش بومی به معنای محدود خود با اخلاق محدودیت پیوند دارد و اخلاق محدودیت در مقابل چیزی قرار می گیرد به نام توهم فراوانی. اخلاق محدودیت و توهم فراوانی رودر روی هم هستند . قنات بر اخلاق محدودیت بنا شده و اخلاق محدودیت مبنای دانش بومی است، یعنی پذیرش اینکه خیلی چیزها محدود هستند. فاضلی در پایان متذکر شد: الزامات دانش بومی برای مسئله آب در ایران شامل:

1- محدودیت آب در دسترس                                            4- محدودیت زمان       

2- محدودیت مقدار سرمایه در دسترس                               5- محدودیت های ناشی از ارزش ها     

3- محدودیت سایر نیازمندی های غیر ازآب                            6- محدودیت فن آوری، می شود

دکتر خانیکی سخنران آخر برنامه با محوریت آب زمینه­ای تاریخی برای گفتگوی اجتماعی ایرانیان اظهارکرد: ما باید امکان گفتگو را بر سر هر مسئله ای در جاهای مختلف کشور دنبال کنیم که یکی از این مسائل مهم آب است. گفتگو به عنوان یک راه کشف و انتقال حقیقت در همه عرصه ها مهم است، هم در حوزه کنش و هم در حوزه ادراک. در گفتگو ابتدا باید یک فهم تازه ای به وجود بیاید و موانع مشترکی بین گروه ها ی مختلف شکل بگیرد تا بتوان وضعیت اجتماعی را سروسامان داد. در اینجا این سؤال مطرح است که آیا کنشگران حوزه آب به خصوص در بحث قنات توانسته اند این کار را انجام دهند یا خیر؟

او تأکید کرد: گفتگو فقط با همدیگر حرف زدن نیست بلکه با همدیگر کاری را انجام دادن و یا انتخاب زمانی برای انجام کار است. ما در تاریخ ایران دو نظام آبیاری داشته ایم یکی که در آن  گفتگو ممکن بود و دیگری گفتگو ممکن نبود. سیستم یا نظامی که در آن قنات وجود داشته مبتنی و متکی بوده بر نوعی نظام تقسیم آب که عمدتاً خودجوش و مدنی بوده است.

 ایشان اشاره کرد: در یک نگاه تاریخی می بینیم که در دوران ساسانیان دیوان آبیاری شکل گرفته که در تقسیم آب نظارت داشته و همین دیوان آبیاری در قرن دوم هجری همان دیوان الماء می شود که وظیفه آن ثبت خراجی است که از مالکان آب گرفته می شود. اما در جایی که پایه آن بر قنات استوار است وضعیت متفاوت است.در این حالت گفتگو، همکاری، خردورزی و عقلانیت وجود دارد و از مصادیقی که از هزاره قبل میلاد است می توانیم بگوییم قنات واسطه ای است برای شکل گیری همبستگی، همکاری و انتقال آن.

 خانیکی ابراز کرد: بنابراین از دانش و فن آوری قنات می شود نوعی مناسبات و رفتار مشارکتی، توان و خرد جمعی را استخراج کرد که امکان گفتگو را فراهم می کند. زمانی که ما در دوران مدرن وارد فن آوری جدید آب یعنی حفر چاه های عمیق شدیم، که با شکست گفتگو مواجه هستیم. با نگاه تاریخی به مسئله آب در امروز، ما شاهد رشد مسائلی از قبیل قومیت، منازعات و نوعی مواجه سیاسی مواجه هستیم و آب به مسئله ای تبدیل شده که همبستگی اجتماعی و ملی را در ایران تهدید می کند و حتی تلاش های دموکراسی در ایران را به  مخاطره انداخته است و به همین دلیل زیست مدنی شکل گرفته در حوزه قنات به یک زیست مدنی شکل گرفته در برابر سایر اشکال تبدیل نشده است.

 

اطلاعات تماس

آدرس:

تهران، خیابان استاد نجات اللهی (ویلا)، نبش

 

ورشو، خانه اندیشمندان علوم انسانی

 

تلفن: 021-88911611-3
دورنگار: 021-88928521
کدپستی: 1598666651
   

      

Template Design:Dima Group