به گزارش روابط‌عمومی خانه اندیشمندان علوم انسانی، نشست تخصصی «جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران؛ تخریب تمدن ایرانی، تهدید میراث بشری» روز سه‌شنبه (٨ اردیبهشت‌ماه) بصورت برخط برگزار شد.

یکی از این وجوه تأسف‌بارجنگ، تعارض و حمله به میراث فرهنگی بود

فرهاد عزیزی، مدیرکل پایگاه‌های میراث ملی و جهانی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در این نشست با بیان اینکه اجازه می‌خواهم در چند سطح خدمت دوستان گزارش دهم و کارها و اتفاقاتی را که در حال انجام است، خدمت عزیزان و دوستان عرض کنم و اینکه ما در وزارت میراث فرهنگی با چه شرایط و مختصاتی روبه‌رو هستیم و چه اقداماتی انجام می‌دهیم، گفت:  همه استحضار دارند که جنگ، به‌ویژه ذات و فلسفهٔ آن، امری بسیار غم‌انگیز است؛ اما متأسفانه جنگ وجوهی دارد که برای جامعهٔ ما در ایران و برای کل جامعهٔ بشری، تاسف‌بار است. یکی از این وجوه تأسف‌بار، تعارض و حمله به میراث فرهنگی بود؛ میراثی که بخشی از آن نه تنها میراث ملی، بلکه میراث بشری و جهانی به شمار می‌رود.

هنگامی که یک اثر میراثی آسیب می‌بیند، در واقع تلاشی صورت گرفته تا به ریشه‌های فرهنگی عمیق کشور عزیزمان ضربه وارد شود

وی افزود: علاوه بر ابعاد و خسارت‌های کالبدی، ما با بالغ بر ۱۴۰ تا ۱۵۰ بنا مواجه هستیم که در این جنگ دچار آسیب شده‌اند. اما به نظرم فراتر از این خسارت کالبدی، اگر با تأمل بیشتر به موضوع بنگریم، این رویداد را باید نوعی تروریسم فرهنگی دانست. هدفی که در پس آن، گسستن پیوندهای تاریخی عمیق ملت ایران بوده است زیرا هنگامی که یک اثر میراثی آسیب می‌بیند، در واقع تلاشی صورت گرفته تا به ریشه‌های فرهنگی عمیق کشور عزیزمان ضربه وارد شود.

وی ادامه داد: بعد دیگری که جنگ برای میراث فرهنگی ایجاد کرد، متأسفانه تعطیلی و بسته شدن موزه‌ها و اماکن تاریخی و ایجاد ناامنی در بافت‌های شهری بود که منجر به گسست فرهنگی در حیات شهری شد. اماکن تاریخی، همان‌طور که همه می‌دانیم، ریه‌های تنفس اجتماعی و کانون‌های تولید آرامش به شمار می‌روند؛ به‌ویژه برای خانواده‌های ایرانی که ارتباط بسیار نزدیکی، خصوصاً در ایام نوروز، با این اماکن دارند.

جنگ، ارتباط و حیات اجتماعی را که مردم همواره در اماکن تاریخی، به‌ویژه در نوروز، تجربه می‌کردند، از بین برد

مدیرکل پایگاه‌های میراث ملی و جهانی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با بیان اینکه ما در میانهٔ جنگ تصمیم گرفتیم که این اماکن همچنان باز بمانند تا هم حاشیه‌ای ایجاد نشود و هم ارتباط مردم با این فضاها قطع نگردد، گفت: اما واقعیت این است که جنگ، این ارتباط و حیات اجتماعی را که مردم همواره در اماکن تاریخی، به‌ویژه در نوروز، تجربه می‌کردند، از بین برد.

وی افزود: بخش مهم دیگری از خسارت‌ها که قابل تأمل است، این است که موزه‌ها، پایگاه‌ها و اماکن تاریخی، بخش اصلی و مهم چرخهٔ توسعهٔ گردشگری کشور هستند. متأسفانه در این ایام، کل زنجیرهٔ مرتبط با گردشگری در کشور دچار آسیب جدی شد. دیپلماسی فرهنگی و عمومی که به‌ویژه در چند سال اخیر رونق گرفته بود، نیز بخشی از این خسارت‌ها بود.

حدود ۱۵۰ موزه و اثر تاریخی آسیب دیده‌اند

وی تاکید کرد: در دو جنگ اخیر، تجربهٔ جنگ اول باعث شد که آمادگی بیشتری داشته باشیم. در جنگ حاضر، متأسفانه ۲۰ استان و ۲۹ شهر کشور دچار آسیب و خسارت شدند. بر اساس آخرین ارزیابی‌های همکارانم در سراسر کشور، تاکنون حدود ۱۴۹ تا ۱۵۰ موزه و اثر تاریخی آسیب دیده‌اند.

عزیزی گفت: اگر بخواهم از نحوهٔ آسیب این آثار توضیح دهم، برخی از آنها مستقیماً هدف حمله قرار گرفتند و مورد اصابت واقع شدند و برخی دیگر در جوار کانون‌های اصابت بودند. آسیب‌ها عمدتاً در دو بخش رخ داده است. اگر تحلیل کلی داشته باشم، حیطهٔ تأثیر آسیب‌ها بیشتر متوجه تزیینات وابسته به معماری بوده است. همان‌طور که همهٔ عزیزان استحضار دارند، این تزیینات ظریف‌ترین، حساس‌ترین و شکننده‌ترین بخش میراث فرهنگی هستند و مرمت آنها یکی از پیچیده‌ترین حوزه‌های تخصصی ما به شمار می‌رود و از نظر هزینه نیز بسیار سنگین است.

استان‌های تهران، اصفهان، کردستان، خوزستان، کرمانشاه و لرستان از جمله استان‌های آسیب‌دیده در حوزه میراث فرهنگی هستند

وی ادامه داد: از نظر کمی، استان تهران و شهر تهران با بیش از ۵۰ درصد آسیب‌ها در صدر لیست استان‌های کشور قرار دارد. پس از آن، استان اصفهان، کردستان، خوزستان، کرمانشاه و لرستان قرار دارند که هر کدام با توجه به حملات رخ‌داده، خسارت‌های متعددی دیده‌اند. اما بیش از ۸۰ درصد خسارت مالی نیز متأسفانه متوجه تهران است. این موضوع در برنامه‌ریزی‌های ما نشان می‌دهد که باید تمرکز منابع، نیروهای عملیاتی و برنامه‌ها را بر تهران قرار دهیم.

وی افزود: از این تعداد، بالغ بر ۴۰ اثر مستقیماً زیرمجموعهٔ خود وزارتخانه هستند و حدود ۹۰ اثر متعلق به سایر نهادها می‌باشد.  ما بر اساس تجربهٔ جنگ ۱۲ روزه، بلافاصله پروتکل‌ها و دستورالعمل کشوری را ابلاغ کردیم. فکر می‌کنم در روز اول یا دوم جنگ ۱۲ روزه بود که خوشبختانه کلیهٔ آثار منقول و بالغ بر ۵۰ هزار شیء را به مخازن امن منتقل کردیم و بسیاری از آثار نیز به صورت برجا حفاظت شدند تا آسیب کمتری ببینند.

بسیاری از مدیران موزه‌ها در همان روزهای بحرانی در موزه‌ها می‌خوابیدند و این عزم و دلسوزی، همیشه به عنوان الگویی در ذهن من خواهد ماند

وی تاکید کرد: با توجه به این تجربه و همچنین تجربهٔ پس از زلزلهٔ بم، در ستاد و معاونت، سه سطح را مد نظر قرار دادیم و بلافاصله پس از بحران ابلاغ کردیم. سطح اول، اقدامات اضطراری بود و کمیتهٔ واکنش سریع در اکثر ابنیهٔ تاریخی و موزه‌ها شکل گرفت. سطح دوم، مستندسازی دقیق، برآورد مالی و ثبت خسارت‌ها بود که همکاران ما با وجود شرایط بسیار سخت و بحرانی کشور، آن را انجام دادند. از همین‌جا واقعاً از همه مدیران پروژه‌ها، پایگاه‌های ملی و جهانی و مدیران موزه‌ها سپاسگزارم. بسیاری از مدیران موزه‌ها در همان روزهای بحرانی در موزه‌ها می‌خوابیدند. این عزم و دلسوزی، همیشه به عنوان الگویی در ذهن من خواهد ماند؛ همان‌طور که همکاران ما در بم پس از زلزله جانفشانی کردند، در این مرحله نیز همین روحیه مشاهده شد.

همکاران ما در سراسر کشور در حال انجام ارزیابی تفصیلی خسارت‌ها هستند

مدیرکل پایگاه‌های میراث ملی و جهانی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گفت:  بلافاصله پس از بحران، با توجه به بارندگی‌ها، همکاران ما در کاخ گلستان، سعدآباد و سایر اماکن، برای دفع آسیب‌های ثانویه وارد عمل شدند، فضاهای آسیب‌دیده را رفع خطر کردند و مانع افزایش خسارت‌ها شدند. در سطح دوم، همکاران ما در سراسر کشور در حال انجام ارزیابی تفصیلی خسارت‌ها هستند. سطح سوم که اکنون آغاز کرده‌ایم، جمع‌بندی نهایی خسارات است.

مرکز میراث جهانی یونسکو برای کمک مالی و فنی اعلام آمادگی کرده است

وی افزود: مهم‌تر از همه، با توجه به میزان خسارتی که به اماکن وارد شده و اینکه اعتبارات دولتی به تنهایی کفایت نمی‌کند، برای تأمین مالی به ظرفیت‌های مختلف کشور و اعلام آمادگی‌های صورت‌گرفته فکر کرده‌ایم. هم از دانش متخصصانی که به صورت داوطلبانه اعلام آمادگی کرده‌اند و هم از ظرفیت خیرین استفاده خواهیم کرد. همان‌طور که اشاره فرمودید، یونسکو از ابتدای موضوع اعلام آمادگی کرده و بیانیه‌های متعددی صادر کرده است. اکنون به‌ویژه برای آثار ثبت جهانی، در حال آماده‌سازی مستندات لازم هستیم. مرکز میراث جهانی یونسکو برای کمک مالی و فنی اعلام آمادگی کرده است. به امید خدا، با ایجاد آرامش، این ظرفیت‌ها را فعال خواهیم کرد.

وی خاطرنشان کرد: تعداد زیادی از کشورها، به‌ویژه دولت ژاپن، اعلام آمادگی کرده و مبلغی را اختصاص داده است. خوشبختانه دفتر منطقه‌ای یونسکو در تهران و کمیسیون ملی یونسکو همکاری‌های خوبی دارند. فردا (چهارشنبه ۹ اردیبهشت‌ماه) جلسه‌ای با همکاران در وزارت امور خارجه، کمیسیون ملی یونسکو و ایکوموس خواهیم داشت تا تمام ظرفیت‌ها را به کار گیریم.

در دل این بحران تلاش کردیم فرصتی برای کشور ایجاد کنیم

عزیزی گفت:  در دل این بحران تلاش کردیم فرصتی برای کشور ایجاد کنیم. همان‌طور که در بم، متخصصان بسیاری از کشورهای ایتالیا، فرانسه و دیگر نقاط جهان آمدند و پروژه‌های مشترکی اجرا شد، در این مقطع نیز تمام تلاش خود را به کار می‌گیریم تا از این محدودیت و بحران، با رعایت کامل ضوابط، دستورالعمل‌ها و پروتکل‌های موجود، مواجهه‌ای کاملاً کارشناسی داشته باشیم. به هیچ وجه دچار هیجان و عجله نیستیم.

وی با تاکید بر اینکه خوشبختانه دانش فنی لازم در کشور وجود دارد، گفت: هرچند خسارت‌هایی که به کاخ گلستان و کاخ سعدآباد وارد شده، واقعاً تأسف‌بار است و این همان بخش‌های بسیار تلخ جنگ است؛ همانند خسارت جانی که به کودکانمان در میناب وارد شد و دل انسان را به درد می‌آورد.

وی در پایان سخنان خود گفت: به همهٔ عزیزانی که در این نشست حضور دارند اطمینان می‌دهم که دانش و ظرفیت لازم در کشور وجود دارد. در همین ایامی که تحریم بودیم و مشکلات اعتباری بسیاری داشتیم، با تکیه بر کارشناسان دلسوز داخلی، کارها و اتفاقات مهمی رخ داد. اکثر پروژه‌های اصفهان، میدان نقش جهان، مسجد امام و آثار عالی دیگر، در همان دوران تحریم و بحران مالی انجام شد.

وی افزود: در این مقطع نیز قول می‌دهم که تمام تلاش خود را به کار گیریم تا با بهترین نحو از ظرفیت استادکاران عزیز، داوطلبان و جوانانی که مراجعه می‌کنند و زنگ می‌زنند، استفاده کنیم. پویشی شکل گرفته است و ان‌شاءالله با همراهی این ظرفیت‌ها و ظرفیت‌های بین‌المللی یونسکو، بازسازی، حفاظت و مرمت را به نحو شایسته برای کشورمان انجام خواهیم داد.