مهدی ذاکریان در نشست علمی خانه اندیشمندان علوم انسانی مطرح کرد: با سیاست خارجی بخردانه و رعایت حقوق سیاسی و اجتماعی شهروندان می توان از وقوع جنگ جلوگیری کرد روابط حسنه با کشورهای دنیا و همکاری با سازمانهای بینالمللی و منطقهای و آمادگی برای ورود موضوعات نوین بینالمللی سه معیار سیاست خارجی بخردانه است
به گزارش روابط عمومی خانه اندیشمندان علوم انسانی، نشست علمی «سیاست خارجی بخردانه و حقوق بشر در جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران» روز سهشنبه (اول اردیبهشتماه) به صورت برخط برگزار و دکتر مهدی ذاکریان، استاد روابط بینالملل و حقوق بشر در آن به بیان دیدگاههای خود در این موضوع پرداخت.
ذاکریان در ابتدای سخنان خود با بیان اینکه من تعجب کردم که رئیس خانه اندیشمندان علوم انسانی در این شرایط ناگواری که برای کشور وجود دارد، آنقدر دغدغهمند و به فکر کشور است که بحث برگزاری چنین نشستی را مطرح کردند، گفت: دلیل تعجب من این بود که معمولاً تصمیمهای عاقلانه و تصمیمهای صحیح هنگام بحرانها اتخاذ نمیشود و نگاهی هم به اندرزها و ارزیابیهای عالمانه در کشور به صورت جدی صورت نمیگیرد. وی افزود: آنچه در پاسخ به درخواست شرکت در این جلسه مطرح کردم این بود که اگر قرار بود توجهی صورت بگیرد، بایستی پیش از اینکه جنگ شروع شود، به نصیحتهای ناصحان و اندرزهای اندیشمندان توجه میشد و همینطور به راهکارهایی که میتوانست مؤثر باشد برای اینکه کشور مبتلا به یک جنگ خانمانسوز نشود و ما با مصائب و خسارات سنگین روبرو نشویم.به هر حال این اتفاقی است که افتاده و سیاسگزاریهایی که توسط جمهوری اسلامی و بسیاری از کشورهای دنیا انجام شده،در نهایت منجر به یک تنش بزرگ و پایان یافتن دیپلماسی و شروع جنگ گردیده است.
روابط بینالملل بخردانه و رعایت حقوق بشر مانع از وقوع جنگ بین کشورها میشود
این تحلیلگر روابط بینالملل با بیان اینکه مفروض اصلی من این است که روابط بینالملل بخردانه و رعایت حقوق بشر در کشورها مانع از وقوع جنگ میشود، گفت باید به این پرسش جواب داد که روابط بینالملل بخردانه و رعایت حقوق بشر چه ویژگیهایی دارد؟ من استانداردهای کلی و معیارهایی را مطرح میکنم که مربوط به یک کشور یا تعدادی از کشورها نیست بلکه معیارهایی است که میبایست در برای جلوگیری از جنگ در همه کشورها مورد توجه جدی قرار گیرد.
روابط حسنه با کشورهای دنیا اولین معیار سیاست خارجی بخردانه دارد
وی خاطرنشان کرد: به باور من نخستین و اولین اصلی که برای روابط بینالملل بخردانه میتوانیم مد نظر قرار دهیم، تنظیم مناسبات حسنه بین کشورهاست. دانش روابط بینالملل در تلاش است تا روابط حسنه میان کشورها به وجود آورد. این روابط حسنه ابعاد سیاسی و اقتصادی میتواند داشته باشد وهمکاریهای علمی، صنعتی و فنی را در بربگیرد. همچنین دامنه این روابط حسنه میتواند از همسایگان و کشورهای منطقه شروع شود و تا ابعاد وسیعترش یعنی نظام بینالملل گسترش یابد.
وی افزود: شما الان به چین نگاه کنید، چین به همین صورت مناسبات خودش را با کشورها تنظیم کرده است. یعنی از زمانی که در انزوای مائوئیسم قرار گرفته بود، با تحولی که جئو چوئن لای، وزیر خارجه چین، در موضوع سیاست خارجی به وجود آورد و یک سیاست خارجی خردمندانه را انتخاب کرد، شما میبینید این کشور مناسبات حسنهای را با همه کشورها، حتی کشورهایی که به لحاظ مرام سیاسی با چین اختلاف داشتند، برقرار میکند. ذاکریان گفت: امروز که ما داریم با هم صحبت میکنیم، چین هم با ایالات متحده آمریکا روابط دوجانبه اقتصادی و همکاریهای علمی و صنعتی و فنی رابطه دارد هم با آلمان، هم با اسرائیل، هم با عربستان، هم با روسیه و هم با ایران. یک کشور باید تلاش کند مناسبات حسنهای را با سایر کشورها تدارک ببیند. این اولین وظیفه یا معیاری است که در دانش روابط بینالملل برای دولتها تعریف میشود یعنی تنظیم مناسبات حسنه با سایر کشورها.
همکاری با سازمانهای بینالمللی و منطقهای دومین معار سیاست خارجی بخردانه است
این استاد دانشگاه، دومین معیار سیاست خارجی بخردانه را همکاری با سازمانهای بین المللی و منطقهای دانست و گفت یک کشور باید تلاش کند با سازمانهای بینالمللی اعم از سازمان ملل متحد، اتحادیه اروپا، سازمان کشورهای آمریکایی، اتحادیه آفریقا و سایر سازمانهای بینالمللی و نیز سازمانهای منطقهای مانند شورای همکاری خلیج فارس، اکو و همه اینها، یک چارچوب همکاری چندجانبه را پیشبینی کند. این نوع همکاریها هم میتواند به روابط دوجانبه کمک کند و هم حضور جهانی آن کشور در نظام بینالملل را تسهیل نماید. همکاریهای چندجانبه به مطرح شدن یک کشور در نظام بینالملل کمک میکند. اگر ما در زمینه توسعه پایدار فعالیتی را انجام دهیم، هم سازمان ملل استقبال میکند و هم اتحادیه اروپا و هم در روابط دوجانبه ما با سایر کشورها میتواند مؤثر باشد. وی تاکید کرد: همکاری چندجانبه علاوه بر موضوع توسعه پایدار و محیط زیست میتواند در مسائل یا موضوعاتی که موضوعات جدید و نوین روابط بینالملل هستند نیز مؤثر باشد. از این زاویه است که ما همکاریهای چندجانبه بین المللی و منطقهای را به عنوان دومین معیار و شاخص در دانش روابط بینالملل مورد توجه قرار میدهیم.
سومین معیار سیاست خارجی بخردانه آمادگی برای ورود موضوعات نوین بینالمللی است
این استاد دانشگاه گفت: سومین معیاری که در روابط بینالملل وجود دارد این است که کشورها میبایست آمادگی کافی ورود در موضوعات نوین یا موضوعات جدید روابط بینالمللی را داشته باشند. خوب، این موضوعات نوین چه چیزی هستند؟ یکی از آنها شرکتهای فراملی هستند. وی افزود: اینکه شما بتوانید با این شرکتها به راحتی همکاری کنید؛ شرکتهایی مثل شرکت بیامو، شرکت اپل، بوئینگ و همه شرکتهایی که فراملی هستند( توجه کنید شرکتهای چندملیتی را نمیگویم) مستلزم آن است که بتوانید پذیرای موضوعات نوین باشید، پذیرای هوش مصنوعی باشید، پذیرای ارتباطات باشید، پذیرای موضوع تحول در جنسیت باشید؛ موضوع زنان در جهان امروزموضوع بسیار مهمی است که مورد توجه قرار بگیرد. توانمندسازی زنان و تسهیل حضور آنها در تصمیمگیریهای اجتماعی موضوع جدیدی در روابط بینالمللی است که به جد میبایست مورد توجه قراربگیرد.
وی در بخش پایانی سخنان خود گفت که اگر این سه موضوع یا سه معیاری که عرض کردم بخواهم نتیجهگیری کلی داشته باشم، باید بگویم رعایت این معیارها ما را به صلح نزدیک میکند، ما را به همزیستی با جامعه بینالمللی نزدیک میکند و سبب میشود که کشوراز جنگ دور بماند.
پیوند تنگاتنگی میان رعایت حقوق بشر با بروز یا عدم بروز جنگ وجود دارد
دکتر ذاکریان در بخش دیگری از سخنان خود گفت: بین رعایت حقوق بشر و بروز یا عدم بروز جنگ نیز رابطه وجود دارد.رعایت حقوق بشر یعنی رعایت حقوق مدنی، حقوق سیاسی، حقوق اقتصادی، حقوق اجتماعی و فرهنگی مردم یک سرزمین. یعنی مردم بتوانند مشارکت سیاسی داشته باشند، بتوانند روزنامه بخوانند، بتوانند شبکههای متعدد را ببینند، حق تأمین اجتماعی و بیکاری و بیمه داشته باشند، بتوانند سینما بروند، بتوانند اوقات فراغت سالم داشته باشند، از همه اینها بهرهمند باشند. رعایت این حقوق موجب آرامش و ترویج روحیه صلح و تعاملات مسالمتآمیز در یک جامعه میشود. جامعهای که در آن حقوق مدنی و سیاسی رعایت نشود، جامعهای نا آرام است. جامعهای که در آن حقوق اقتصادی، حق معیشت و رفاه برای مردم فراهم نشود، آن جامعه قطعاً با تنش مواجه میشود و در جامعهای که در آن تنش وجود داشته باشد، رهبران آن با سایر کشورها به همین صورت وارد تنش میشوند. ذاکریان گفت: در موضوع حقوق بشر، بایستهها همانهایی هستند که حاصل از دانش روابط بینالملل بخردانه است. یعنی اگر کشوری روابط بینالملل بخردانه داشته باشد، آن موقع میتواند امنیت و رفاه و آزادی و عدالت را در جامعه تأمین کند.
بایدها و نبایدهای حقوق بشر در فقه و شریعت اسلامی هم وجود دارد
وی افزود: خیلی از این مواردی که در مسائل حقوق بشر من دارم نام میبرم، در فقه اسلامی و در شریعت اسلامی وجود دارد. ما اگر مسلمان هم باشیم و معیار اسلامی را هم در نظر بگیرید، بایستی همه اینها مورد توجه قرار گیرد. آیا با روابط بینالملل بخردانه و حقوق بشر رعایتشده باز هم جنگ به وجود میآید؟ خیر، جنگ به وجود نمیآید.در این وضعیت کشورها نمیجنگند بلکه با هم همکاری میکنند. خب سؤال اینجاست: اگر اینطور است پس چرا ما در نظام بینالملل جنگ میبینیم؟ پس چرا این همه جنگ هست؟ علت وقوع این جنگها پس چیست؟ من در پاسخ به این سوالات به سه نکته یا سه عامل اشاره میکنم. ذاکریان گفت: اولین غامل وقوع جنگ اختلاف ذاتی و جوهری است که میان برخی کشورها، ملتها، اقوام، مذاهب یا تمدنها وجود دارد که اینها ناشی از ایدئولوژیمحوری آن ملتها یا آن کشورها یا آن اقوام یا آن تمدنهاست.
باید باب گفتوگو و مصالحه را با دنیا باز کرد
وی تاکید کرد: ایدیولوژیک شدن موضوعات باعث دگماتیسم میشود شما فکر میکنید برحق هستید و حرف شما درست است و حرف دیگران نادرست. لذا در این صورت شما نمیتوانید با کشور دیگرباب گفتگو و مصالحه را باز کنید. ایدئولوژی جمهوری اسلامی با ایدئولوژی غرب و شرق سازگاری نداشت. یعنی جمهوری اسلامی وقتی تأسیس شد، اولین چیزی را که مطرح کرد گفت «نه شرقی، نه غربی»؛ یعنی من نه بلوک شرق به رهبری اتحاد جماهیر شوروی را قبول دارم، نه بلوک غرب را قبول دارم. وی با بیان اینکه این استراتژی، باعث اتحاد شرق و غرب علیه ما میشود، افزود: برای همین است که ما میبینیم در جنگ ایران و عراق ؛ ازنزدیک به ۴۰ کشور اسیر داشتیم. یعنی از همه کشورها به دشمن کمک میکنند: از شوروی بگیرید، چین، آمریکا، فرانسه، بریتانیا، عربستان؛ همه این کشورها کمک کردند به عراق. برای اینکه نظام بینالملل از ایدئولوژی جدیدی که در ایران به وجود آمده بود، احساس وحشت میکرد.
نگاه حق و باطلی در روابط بین الملل، بازی با جمع جبری صفر است
وی ادامه داد: آیا با چنین نگاه ایدلوژیکی میتوانیم با دنیا به سازش برسیم؟ محال است. قطعاً با تنش مواجه میشویم، قطعاً با مشکلاتی مواجه میشویم چون شما دارید درباره جبهه حق و باطل صحبت میکنید. در روابط بینالملل چنین اردوگاهی را ما اردوگاه بازی با حاصل جمع جبری صفر میدانیم و حاصل جمع جبری صفر بدترین نوع گزینه راهبردی و استراتژی برای روابط بینالملل محسوب میشود که یک کشور را میتواند تا مرز نابودی و از بین رفتن هدایت کند.این استاد دانشگاه گفت: دومین دلیل جنگ، اختلافات سیاسی کشورها، ملتها، اقوام، مذاهب است که این اختلاف سیاسی اگر کنترل نشود، منجر به جنگ میشود.کشورها در عرصه های مختلف با یکدیگر رقابت میکنند اما اگر اختلافات و رقابتها کنترلشده نباشد میتواند منجر به جنگ شود.وی ادامه داد: در رقابت بلوک شرق و غرب ما چنین چیزی را دیدیم. امروز در رقابت چین و آمریکا داریم چنین چیزی را میبینیم. با هم نمیجنگند اما رقابت جدی دارند. اتحادیه اروپا با آمریکا با هم وارد جنگ نشد اما این رقابت را دارد. رقابت روسیه و آمریکا امروز وجود دارد. این نوع اختلافی که وجود دارد، بهترین گزینه برایش بازی با حاصل جمع یا راهبرد حاصل جمع غیر صفر است که در اینجا هر دو طرف تا یک اندازه احساس آرامش کنند.
جهالت یا منافع شخصی برخی از حاکمان کشورها میتواند باعث بروز جنگ شود
ذاکریان در فراز پایانی سخنان خود در خصوص سومین دلیل بروز جنگ گفت: جنگ میتواند ناشی از جهالت و منافع شخصی رهبران یک سری از کشورها باشد با عجین کردن یا با داشتن ویترینی به نام ایدئولوژی مثل ناسیونالیسم. یعنی چه؟ یعنی اینها واقعاً دنبال ایدئولوژی نیستند، اینها واقعاً دنبال ناسیونالیسم نیستند، اما از ناسیونالیسم یا دین برای تامین منافع و تحقق مقاصد خود استفاده میکنند.