به گزارش روابط عمومی خانه اندیشمندان علوم انسانی، نشست علمی «تغییرات اقلیمی در منطقه غرب آسیا؛ پدیده ال نینو یا تاثیر رادارهای نظامی؟» روز شنبه (١٢ اردیبهشت‌ماه) به صورت برخط برگزار شد.

عده ای در مواجهه چالشهای بزرگ به جای حل مشکل به سمت شبه علم حرکت و فرضیه‌های عجیب و غریب مطرح می‌کنند

ابراهیم فتاحی، عضو هیات علمی و رئیس پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو کشور در این نشست گفت:  وقتی با چالشی مواجه می‌شویم و این چالش بسیار بزرگ باشد، بسیاری به جای آنکه به دنبال حل مشکل باشند، به سمت شبه‌علم گرایش پیدا می‌کنند و از آن کمک می‌گیرند. واقعیت امر این است که در بدنه اجتماعی و دستگاه‌های سازمانی و حاکمیتی کشور، این‌گونه فرضیه‌ها کم پیش نیامده است. در طی سال‌های اخیر، شرکت‌ها و افراد متعددی ادعاها و فرضیه‌های عجیب و غریبی مطرح کرده‌اند و حتی طرح‌هایی ارائه می‌دهند که گاهاً برای پاسخگویی به آنها مشکل‌ساز می‌شود.

منکر تغییر اقلیم در سطح کشور نیستم اما سوءمدیریت یا بارگذاری بیش از حد در مناطق مختلف را نباید به پای تغییر اقلیم بنویسیم

وی افزود: در دستگاه‌های مختلف از ما خواسته می‌شود که این ادعاها را توجیه کنیم. این موضوع به‌ویژه زمانی رواج بیشتری پیدا می‌کند که با چالش‌های شدید مانند آلودگی هوا یا خشکسالی‌های طولانی‌مدت مواجه هستیم. منکر تغییر اقلیم در سطح کشور نیستم و بارها به آن اشاره کرده‌ام، اما بسیاری از مواقع سوءمدیریت یا بارگذاری بیش از حد در مناطق مختلف را به پای تغییر اقلیم می‌نویسند، در حالی که واقعیت امر این نیست. نمونه‌های متعددی وجود دارد؛ از حوزه دریاچه ارومیه و غیره که دلیل اصلی آن بارگذاری‌های بسیار زیاد بوده، نه صرفاً تغییر اقلیم.

این استاد دانشگاه گفت: برای مثال، در یکی دو دهه گذشته آلودگی هوای شهر تهران بسیار شدید شد. طرح و فرضیه‌ای شکل گرفت و سازمان حفاظت محیط زیست هواپیمای تک‌موتوره‌ای را بر فراز شهر تهران به پرواز درآورد تا با پاشیدن آب به مقدار چند مترمکعب، مشکل را حل کند. در سال‌های اخیر نیز شرکت‌های متعددی، حتی با مشارکت شرکت‌های خارجی، مدعی شده‌اند که با استفاده از یونیزاسیون می‌توانند مشکل بی‌آبی، کم‌آبی و بحران خشکسالی کشور را حل کنند یا آلودگی هوا را برطرف نمایند.

وی افزود: واقعیت این است که این روش‌ها در هیچ جای دنیا جواب نداده‌اند. خود آمریکا در سال‌های اخیر با آتش‌سوزی‌های بسیار گسترده در کالیفرنیا مواجه شد. اگر این فناوری‌ها کارآمد بودند، حتماً خودشان از آن استفاده می‌کردند و مشکل را حل می‌نمودند. خشکسالی شدید در ایالات مختلف آمریکا نیز همچنان ادامه دارد.

فتاحی گفت: در هفته‌های اخیر، موضوع بحث‌برانگیزی که به‌ویژه در اسفند و خصوصاً فروردین ماه امسال در غرب و جنوب غربی کشور رخ داد، مطرح شد. این پدیده همزمان شد با فضای جنگ و انتشار گسترده ادعاهایی در فضای مجازی مبنی بر نقش انهدام رادارهای نظامی در افزایش بارش که پس از انهدام این رادارها، بارش افزایش یافته است.

وی تاکید کرد:  نقشه پیش‌بینی را ملاحظه کنید. در سازمان هواشناسی و پژوهشگاه هواشناسی در حال حاضر چهار نوع پیش‌بینی صادر می‌شود که پیش‌بینی هفتگی با برد زمانی تا شش هفته آینده برای کل کشور و منطقه اکو، پیش‌بینی‌های ماهانه، پیش‌بینی‌های فصلی و پیش‌بینی‌های دهه‌ای است. موضوع اینجا بیشتر پیش‌بینی‌های هفتگی و ماهانه است.

وی افزود: در نقشه پیش‌بینی ناهنجاری بارش انباشته‌شده، چهار هفته قبل از وقوع بارش‌های فروردین (یعنی در چهارم اسفند) صادر شده است. تمام مناطقی که رنگ سبز دارند، نشان‌دهنده بارش بالای نرمال است.

نقشه‌های هواشناسی پیش از جنگ، نشان می‌داد باران‌های خوبی رخ دهد

وی ادامه داد: نقشه پیش‌بینی بارش سه هفته قبل از وقوع نیز این را نشان می‌دهد. ما در سازمان هواشناسی اعتقاد داریم هرگاه پیش‌بینی‌ها به‌طور مکرر تکرار می‌شوند و شرایط را تقریباً یکسان نشان می‌دهند و یا به سمت همان شرایطی که در هفته‌های قبل پیش‌بینی شده حرکت می‌کنند، این نشانه آن است که پیش‌بینی با دقت بالاتری انجام می‌شود و احتمال رخداد آن بسیار بیشتر است.  نقشه مربوط به ۱۸ اسفند که باز هم تکرار می‌شود. بخش عمده کشور با رنگ سبز و قسمت‌های جنوب غرب با مقدار ناهنجاری بیشتر نشان داده شده است. بنابراین انتظار داریم بارش‌های خوبی رخ دهد.

این استاد دانشگاه گفت: پیش‌بینی بارش سنگین بیش از یک میلی‌متر برای بازه زمانی قبل از وقوع در نواحی جنوب کشور نیز مشخص است. ما این پیش‌بینی را انجام دادیم. این نقشه‌ها نشان می‌دهد که ما کاملاً پیش از شروع جنگ و پیش از وقوع این اتفاقات، این نقشه‌ها را صادر کرده‌ایم. کافی است به سایت سازمان هواشناسی، مرکز ملی خشکسالی یا پژوهشگاه هواشناسی مراجعه کنید. همه این نقشه‌ها منتشر شده‌اند و دستگاه‌هایی مانند وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی و سایر دستگاه‌هایی که این پیش‌بینی‌ها در تصمیم‌گیری‌هایشان نقش‌آفرین است، از ماه‌ها قبل این نقشه‌ها را دریافت و در برنامه‌ریزی‌های خود استفاده می‌کنند.

وی افزود: همان‌طور که بزرگان فرمودند، یک سری سیگنال‌های بزرگ جوی وجود دارند که اقلیم ایران تحت تأثیر آنها قرار می‌گیرد. بررسی الگوی همدلی ماه مارس (از ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۱ فروردین ۱۴۰۵) است. الگوی نقشه بیانگر یک بی‌هنجاری قوی مثبت ارتفاع ژئوپتانسیل تراز میانی است و همچنین در سطح زمین، روی منطقه گرینلند و ایسلند یک ناهنجاری مثبت و یک بی‌هنجاری منفی مشاهده می‌شود. این الگوها سیگنال‌های بزرگ اقلیمی هستند که نشان‌دهنده فعال شدن فاز منفی نوسان اطلس شمالی است.

فتاحی گفت: وقتی چنین الگویی شکل می‌گیرد، این سیستم و بلاک‌ها باعث می‌شوند جریانات جوی مسیر شمالی و شاخه جنوبی آن از مسیر جنوب غرب اروپا، مدیترانه، آفریقا و دریای سرخ عبور کنند و در نهایت منجر به بارش‌های بسیار خوب برای کشور ما شوند. نقشه دیگر الگویی است که در اسفند ۱۳۹۷ و فروردین ۱۳۹۸ شکل گرفت و باعث سیل‌های بسیار شدید شد. این الگو باعث شکستگی جت و دو شاخه شدن انتقال انرژی و رطوبت به مناطق جنوبی کشور گردید و منجر به بارش‌های سنگین آن سال شد.

وی افزود: یکی دیگر از دور پیوندهایی که معمولاً با آن مواجه هستیم و همیشه در پیش‌بینی‌های ماهانه و هفتگی از آن استفاده می‌کنیم، MJO است. این یکی از مهم‌ترین شاخص‌های پیش‌بینی‌کننده بارش در مقیاس زیرفصلی است. این پدیده تغییرات منظمی دارد؛ موج کوتاهی از اقیانوس هند تا اقیانوس آرام حرکت می‌کند. کشور ما زمانی تحت تأثیر قرار می‌گیرد که این پدیده در فازهای ۷، ۸ و ۱ قرار گیرد.

وی ادامه داد: بر اساس پیش‌بینی سه‌هفته‌ای که سه هفته قبل از رویداد انجام شده، انتظار می‌رود توده فعال MJO طی فروردین ۱۴۰۵ به ترتیب از فازهای ۷ تا ۸ و ۱ عبور کند. هر سه فاز یادشده، به‌ویژه فازهای ۷ تا ۸، با افزایش همرفت بر روی قلب اقیانوس هند و دریای عرب همراه هستند و از نظر دینامیکی برای افزایش بارش در نیمه جنوبی و جنوب غربی ایران کاملاً مساعد محسوب می‌شوند.

بنابراین، بارش‌های سنگین فروردین رخدادی غیرمنتظره نبود، بلکه کاملاً همسو با پیش‌بینی‌های مبتنی بر رفتار طبیعی جو بوده است. تحت تأثیر عوامل مختلف از جمله رادار نبوده و کاملاً طبیعی است. این هم سری زمانی مشاهداتی شاخص دورپیوند نوسان اطلس شمالی است. همان‌طور که بیان شد، وقتی فاز منفی می‌گیرد، می‌تواند باعث گسترش جنوب امواج و عبور سامانه‌های بارشی از کشور ما شود. در واقع، سری زمانی دورپیوند طی دو ماه گذشته کاملاً منفی بوده و این امر منجر به ریزش بارش‌ها در این منطقه از کشورمان شده است.

شواهد خیلی قوی مبنی بر شکل‌گیری یک رویداد ال‌نینو بسیار قوی تا فوق‌العاده قوی در اقیانوس آرام حاره‌ای طی ماه‌های آینده وجود دارد

وی تاکید کرد: این  گویای واقعیت است که بر اساس آخرین پیش‌بینی‌های مراکز معتبر اقلیمی، شواهد خیلی قوی مبنی بر شکل‌گیری یک رویداد ال‌نینو بسیار قوی تا فوق‌العاده قوی در اقیانوس آرام حاره‌ای طی ماه‌های آینده وجود دارد که از مارس آغاز شده است. بنابراین، مدل‌های اقلیمی حاکم تا اواخر بهار و تابستان ۲۰۲۶، بی‌هنجاری مثبت دمای سطح اقیانوس را در محدوده پایینی نشان می‌دهند. همه این دورپیوندها حاکی از آن است که عوامل طبیعی، اقلیمی و انرژی لازم برای تأمین رطوبت و ایجاد ناپایداری و در نتیجه بارش، کاملاً طبیعی بوده است.

وی افزود: برای آگاهی بیشتر از شرایطی که همکاران اشاره کردند، بایست انرژی جو را با انرژی رادارها مقایسه کنیم. هرچند سازمان هواشناسی طی روزهای گذشته بیانیه جامعی در خصوص ادعاهای منتشرشده در فضای مجازی مبنی بر اثر محتمل رادارهای نظامی و هواشناسی بر بارش ایران منتشر کرد.

فتاحی گفت: بخشی از آن در ارتباط با برآورد انرژی جو و انرژی رادار است. می توان گفت، برای وقوع بارانی به میزان یک میلی‌متر در یک ساعت، انرژی آزادشده ناشی از گرمای نهان معادل ۴٫۴ ضربدر ۱۰ به توان ۱۷ ژول انرژی نیاز است. این مقدار انرژی معادل انفجار حدود ۱۰۰ میلیون تن تی‌ان‌تی یا صدها بمب اتمی است. این در حالی است که انرژی رادارها به هیچ وجه قابل مقایسه با آن نیست.

باید تفاوت اساسی بین علم و شبه‌علم قائل شد

فتاحی در پایان این نشست گفت: واقعاً باید تفاوت اساسی بین علم و شبه‌علم قائل شد. هواشناسی و اقلیم‌شناسی مبتنی بر مبانی فیزیک و ریاضی هستند و این‌گونه نیست که بدون در نظر گرفتن مبانی علمی، مواردی طرح کنیم که اذهان عمومی را به چالش بکشد و انتظارات عجیب از جامعه و مردم ایجاد کند؛ انتظاری که جبران آن واقعاً بسیار سخت خواهد بود.