به گزارش روابط عمومی خانه اندیشمندان علوم انسانی، نشست آسیب‌شناسی «میراث فرهنگی و اماکن تاریخی در جنگ چهل‌روزه» روز یکشنبه (١٣ اردیبهشت‌ماه) به‌صورت برخط برگزار شد.

تصاویری از یک خانه‌ تاریخی دیدم که با خاک یکسان شده بود

سیدمحمد بهشتی، عضو شورای عالی میراث فرهنگی و گردشگری در این نشست تخصصی گفت:

با اظهار تأسف فراوان باید گفت که طی چهل روز گذشته، آثار تاریخی ایران آسیب‌های جدی دیده‌اند؛ برخی مستقیماً مورد تهاجم قرار گرفته و برخی دیگر در اثر عملیات نظامی در مناطق همجوار، به‌صورت غیرمستقیم آسیب دیده‌اند. این صدمات، گاه خفیف بوده و گاه بسیار سنگین. دیروز تصاویری از یک خانه‌ تاریخی دیدم که با خاک یکسان شده بود.

بر اساس قوانین بین‌المللی و کنوانسیون‌های جهانی، تعرض به آثار تاریخی جنایت جنگی محسوب می‌شود

وی ادامه داد:

بر اساس قوانین بین‌المللی و کنوانسیون‌های جهانی، آثار تاریخی در شرایط جنگی باید از هرگونه تعرض مصون باشند و تعرض به آن‌ها جنایت جنگی محسوب می‌شود. برای تضمین این حمایت، تمهیداتی اندیشیده شده و چارچوب‌های حقوقی بین‌المللی این آثار را تحت پوشش قانونی قرار داده‌اند. اما متأسفانه در روزگاری زندگی می‌کنیم که این قوانین تنها کشورهای ضعیف را ملزم به رعایت می‌کند و قدرت‌های بزرگ، بی‌هیچ پروایی، آن‌ها را زیر پا می‌گذارند و قانون جنگل را حاکم می‌سازند.

باید از تجربه‌ تلخ این چهل روز برای آینده درس بگیریم و پیش‌بینی‌های مؤثرتری داشته باشیم

بهشتی گفت:

با این همه، بر این باورم که باید از تجربه‌ تلخ این چهل روز برای آینده درس بگیریم و پیش‌بینی‌های مؤثرتری داشته باشیم؛ همان‌گونه که کنوانسیون ۱۹۵۴، خود محصول تجربه‌ تلخ جنگ جهانی دوم و خسارات سنگین واردشده به میراث فرهنگی در آن دوران بود. در پی آن تجربه، کشورهای بسیاری این کنوانسیون را پذیرفتند و قوانین داخلی خود را بر اساس آن تدوین کردند.

وی افزود: بر اساس این کنوانسیون، کشوری که آثار تاریخی دارد، نباید در حریم آن‌ها استقرار نظامی داشته یا سنگر بگیرد، تا در صورت حمله به اهداف نظامی، آسیب‌های جانبی متوجه میراث فرهنگی نشود. این حکم به‌ویژه ناظر بر شرایط تهاجم است.

وی خاطرنشان کرد: در سال‌های نه‌چندان دور، پیش از ادغام سازمان‌های مرتبط، شورای مشورت ملی با حضور نمایندگان نهادهای نظامی تشکیل می‌شد و مسائل مربوطه را به بحث می‌گذاشت. یکی از تکالیف این شورا آن بود که موضوع کنوانسیون و اهمیت میراث فرهنگی در مراکز آموزش نظامی، از دانشکده‌های افسری تا دانشگاه امام حسین و پادگان‌ها، تدریس شود. برای این منظور محتوای آموزشی تهیه و مدرسانی تربیت شده بودند که در طول سال به این مراکز مراجعه می‌کردند و در رده‌های مختلف نیروهای مسلح آموزش می‌دادند. از این رو، آشنایی با این کنوانسیون، امری بدیهی بود و هیچ افسر یا فرمانده‌ای نمی‌توانست اظهار بی‌اطلاعی کند.

این کارشناس میراث فرهنگی گفت: افزون بر این، شورای مشورت ملی هر ماه تشکیل می‌شد، گزارش‌ها ارائه می‌گردید و مشکلات موجود در سازمان میراث فرهنگی یا نیروهای مسلح در راستای اجرای کنوانسیون به بحث گذاشته می‌شد و از طریق نمایندگان به دستگاه‌های مربوطه منعکس و رفع می‌گردید. اما اکنون شاهدیم که این شورا عملاً تعطیل شده، آموزش‌ها متوقف گشته و از این ظرفیت ارزشمند بهره‌ای گرفته نمی‌شود.

باید همین اکنون از مستندسازی آسیب‌ها آغاز کنیم، پرونده‌های حقوقی تشکیل دهیم و به مراجع بین‌المللی نظیر یونسکو، مرکز میراث جهانی و دیوان‌های حقوق بین‌الملل رجوع کنیم تا حقوق کشورمان را استیفا نماییم

وی افزود: با این حال، ایران همچنان عضو کنوانسیون است و بر همین اساس، کشورهایی که به سرزمین ما تجاوز کرده و به آثار تاریخی آن خسارت زده‌اند، موظف‌اند در چارچوب کنوانسیون پاسخگو باشند. باید هم‌اکنون از مستندسازی آسیب‌ها آغاز کنیم، پرونده‌های حقوقی تشکیل دهیم و به مراجع بین‌المللی نظیر یونسکو، مرکز میراث جهانی و دیوان‌های حقوق بین‌الملل رجوع کنیم تا حقوق کشورمان را استیفا نماییم و کشورهای متجاوز، از جمله آمریکا و اسرائیل را که هر یک به نوعی در این تهاجم نقش داشته‌اند، محکوم سازیم.

وی با بیان اینکه نگرانی جدی من این است که آیا در مستندسازی‌هایی که انجام می‌شود، به هدف نهایی آن‌ها توجه کافی می‌شود؟ گفت:

آیا این مستندسازی‌ها صرفاً برای مرمت انجام می‌پذیرند یا اینکه پرونده‌هایی با قابلیت استناد حقوقی نیز تشکیل می‌شوند؟ چنانچه این مستندسازی‌ها به‌موقع صورت نگیرد، بسیاری از شواهد از دست خواهند رفت و دیگر قابل استناد نخواهند بود.

بهشتی در پایان افزود: درس دیگری که می‌توان از این رویدادها آموخت آن است که باید هرگونه بی‌مبالاتی که موجب شبهه یا انحراف از کنوانسیون شده را برطرف سازیم. اگر احتمال تکرار تهاجم یا وجود همجواری‌های حساس وجود دارد، باید پیش از وقوع حادثه، اقدام کنیم و این همجواری‌ها را برطرف سازیم تا بهانه‌ای برای آسیب رساندن به میراث فرهنگی کشورمان باقی نماند.​​​​​​​​​​​​​​​​