لیلا خسروی در نشست «جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران؛ نقش موزه ها در تاب آوری ملی و صلح و همبستگی جهانی»/ مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی موزهها را از آن اتاقک صرف نمایش اشیا تاریخی خارج و به یک نهاد اجتماعی تبدیل میکند
به گزارش روابط عمومی خانه اندیشمندان علوم انسانی، نشست تخصصی «جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران؛ نقش موزهها در تابآوری ملی و صلح و همبستگی جهانی» روز یکشنبه (٣ خرداد ماه) درعمارت مسعودیه تهران برگزار شد.
لیلا خسروی، مدیرکل موزههای وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در این نشست گفت: امروز قرار است تجربه زیسته موزههای ایران را در مسیر استقامت و تابآوری در طول دو جنگ و ناآرامیهای اجتماعی که از سر گذراندیم، برای شما روایت کنم. مایه خوشحالی است که امروز در کنار استادم جناب آقای مهندس بهشتی حضور دارم. بیستوپنج سال پیش، زمانی که بیستوسه ساله بودم، با معرفی ایشان در وزارت میراث استخدام شدم و امروز با اجازه از محضر استاد عزیزم این مطالب را به عرض میرسانم.
وی افزود: در اداره کل موزهها همواره این تهدید را احساس میکردیم چراکه رسانههای مختلف اسرائیل، ایران را هدف حملات تبلیغاتی خود قرار میدادند. از همین رو، آمادگی لازم را در حوزه تابآوری موزهها آغاز کردیم، جلسات متعددی برگزار نمودیم و بر اساس تجربیات جهانی در شرایط جنگی، بهویژه تجربه اخیر اوکراین، دستورالعملی را آماده کردیم. برخی دورههای آموزشی نیز در زمینه حفاظت از آثار فرهنگی و تاریخی برای تمامی همکاران شاغل در موزههای سراسر کشور برگزار شد.
وی ادامه داد: جنگ دوازدهروزه برای ما غافلگیرانه بود؛ هنوز بسته دستورالعمل را نهایی و ابلاغ نکرده بودیم که جنگ آغاز شد. همان روز دستورالعمل را نهایی و به سراسر کشور ابلاغ نمودیم. اگر زحمات و تلاش شبانهروزی مدیران و موزهداران ما در کل کشور نبود، وزارت میراث فرهنگی در حوزه حفاظت از اموال فرهنگی و تاریخی سربلند نبود. با جرئت میتوانم بگویم که خوشبختانه حتی یک شیء تاریخی هم آسیب ندید؛ هر چند پنجاهوچهار بنای موزهای خسارت دیدند که اکثراً خسارتهای ثانویه بودند و در اثر انفجار سازههای مجاور آسیب رسیده بود. اما در حوزه اموال آسیبی وجود نداشت و این حاصل تلاش بیوقفه همه همکاران بود. همکار و برادر بزرگوارم جناب آقای دکتر نوکنده شبها در موزه ملی ایران میخوابید تا شخصاً بر حفاظت از آثار نظارت کند.
در جریان جنگ دوازدهروزه، حدود صدوشصتوچهار هزار قلم شیء را به مخازن امن کشور منتقل شد
خسروی خاطرنشان کرد: در جریان جنگ دوازدهروزه، تمامی همکاران حدود صدوشصتوچهار هزار قلم شیء را به مخازن امن کشور منتقل کردند؛ کاری بسیار بزرگ که ظرف دو تا سه روز به شکلی شبانهروزی انجام شد. پس از پایان جنگ دوازدهروزه، موزه بهعنوان یک نهاد اجتماعی باید پیوند خود را با مردم حفظ میکرد. بازگشایی موزهها را بهصورت پلکانی آغاز کردیم؛ از مناطقی که آسیبی ندیده بودند شروع کردیم و در آخرین مرحله، موزههای باستانشناسیمحور را نیز باز گشودیم. آقای دکتر نوکنده در موزه ملی نمایشگاهی از آثار درجه یک برپا کرد و ما داشتیم برای نوروز آماده میشدیم که متأسفانه ناآرامیهای اجتماعی و سپس جنگ رمضان پیش آمد و مجدداً همه اشیا را به مخازن امن منتقل کردیم.
وی افزود: همانطور که مهندس بهشتی فرمودند، حفاظت از این اشیا در واقع حفاظت از هویت ملی ما بود؛ هم از جهت ارزش جهانی آثار و هم از جهت مسئولیتی که در قبال آبروی تاریخی کشور داشتیم. این مسئولیت سنگین، همه ما را شبانهروز در حال آمادهباش نگه میداشت. شبی که کاخ سعدآباد هدف قرار گرفت، ساعت سه و اندی بود که آقای دکتر امید، مدیر آنجا، با من تماس گرفت و من کاملاً شوکه شدم. شب حمله به کاخ گلستان نیز همینطور بود. اما خوشبختانه در حوزه اموال فرهنگی هیچ اتفاقی نیفتاد. یکی از اقدامات مهم ما آرام کردن خیال مردم بود؛ از طریق تمامی رسانهها اعلام کردیم که اشیا سالماند. اصل محرمانگی برای ما بسیار مهم بود و اجازه ندادیم که اطلاعات حساس به بیرون درز کند.
باید احقاق حق خود را در سطح جهان پیگیری کنیم و صدایمان را به گوش جهانیان برسانیم
وی ادامه داد: در طول این مدت با نهادهای بینالمللی از جمله یونسکو، ایکوم و کمیته سپر آبی ارتباط برقرار کردیم و نشان سپر آبی را در تمامی موزههایمان نصب کردیم. این نهادها بیانیههایی در محکومیت آسیب به میراث فرهنگی ایران صادر کردند. متأسفانه طرف متجاوز به هیچیک از کنوانسیونهای بینالمللی پایبند نیست، اما ما باید احقاق حق خود را در سطح جهان پیگیری کنیم و صدایمان را به گوش جهانیان برسانیم. باستانشناسانی که در ایران کاوش کرده بودند، همگی دلسوزانه بیانیه دادند و پرسیدند که چه کمکی از دستشان برمیآید.
مدیرکل موزههای وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گفت: میراث ایرانی، میراث صلح است. نقشهای تختجمشید را ببینید؛ همه فاخرند، همه صلحاند. اما اگر به نقشبرجستههای آشور بنگرید، همه جنگ و خشونت است و کتیبهها پر است از «کشتم» و «ویران کردم». این شگردی است با سابقه هزاران ساله؛ تهدید کشوری که خود صاحب تمدن و ریشهدار است. در طول این مدت، همکاران ما در موزهها بیکار ننشستند و مشغول ثبت و شناسنامهدار کردن اشیا شدند تا اگر خدای نکرده اتفاقی افتاد، همه دارای مستندات کامل باشند.
در دوران جنگ تحمیلی سوم و جنگ رمضان، «سند ملی موزههای ایران» در شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید
وی افزود: یکی از بزرگترین افتخارات ما این بود که در دوران جنگ تحمیلی سوم و جنگ رمضان، «سند ملی موزههای ایران» در شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید. این سند بالادستی بسیار مهمی است که موزه را از آن اتاقک صرف نمایش اشیا خارج کرده و به یک نهاد اجتماعی تبدیل میکند؛ نهادی که همه دستگاهها ملزم به همکاری با آن هستند. در حال حاضر هشتصدوهفتادوهفت موزه در کل کشور داریم که تنها دویستوشصتودو تای آن دولتی است و بقیه در اختیار بخش خصوصی و سایر نهادهاست. رساندن بخشنامهها به تمامی این موزهها کاری بسیار دشوار بود، اما همکاران ما از عهده آن برآمدند.
وی ادامه داد: در روز جهانی موزهها، مراسمی در تجلیل از حافظان موزههای ایران برگزار کردیم و از شماری از این عزیزان تقدیر به عمل آمد. شعار امسال ایکوم «پیوند دهنده جهان گسسته» بود که بسیار به حال امروز ما مناسب است. در سطح ملی نیز شعار «موزهها؛ حافظ هویت و انسجام ملی» را برگزیدیم. نمایشگاههایی با رویکرد «یک شیء، یک روایت» برگزار کردیم؛ از جمله روایت جام حسنلو که داستانی از جنگ در دل خود دارد و برای مردم بسیار جذاب بود. بخش خصوصی نیز برای کودکان نمایشگاههایی در موضوع میراث صلح برگزار کرد.
قرار است موزهای در کاخ سعدآباد برای مدرسه میناب ایجاد شود
خسروی در پایان گفت: یکی از متأثرکنندهترین رویدادها، موضوع مدرسه میناب بود که با همت جناب آقای وزیر در دولت مطرح شد. اکنون قرار است موزهای در کاخ سعدآباد برای این مدرسه ایجاد شود که هدف آن نه ایجاد ترس در کودکان، بلکه پیامآوری صلح است و کودک قهرمان را به تصویر میکشد. در شرایط کنونی که وضعیت نه جنگ و نه صلح است، موزهها تعطیل هستند؛ اما از هفته آینده موزههایی که محوطه یا بنای تاریخی قابل بازدید دارند در اختیار مردم قرار میگیرند. سامانهای نیز برای بازدید مجازی راهاندازی شده و دیروز آقای دکتر نوکنده نمایشگاه وزینی در حوزه هرمز را بهصورت مجازی افتتاح کردند که در سامانه ایرانموزیک در دسترس است. از همه شما میخواهم که قدر این داشتهها را بدانید و یک خانواده واحد برای حفاظت از میراث فرهنگی این کشور باشیم.
