احمد بستانی در نشست «رونمایی و نقد و بررسی کتاب سیاستی دیگر: خلق جهان مشترک ایرانی»/ تجربه زیسته انسان ایرانی

به گزارش روابط عمومی خانه اندیشمندان علوم انسانی، نشست رونمایی و نقد و بررسی کتاب " سیاستی دیگر: خلق جهان مشترک ایرانی" ، به همت گروه علوم سیاسی خانه اندیشمندان علوم انسانی و با همکاری نشر اگر، انجمن علمی مطالعات صلح ایران و مرکز نشر دانشگاهی، شنبه 23 خرداد 1405 در این مرکز برگزار شد.

در این نشست؛ محمدعلی اکبری، احمد بستانی، جواد کاشی(نویسنده کتاب) و ابوالفضل دلاوری به عنوان دبیر نشست، به بررسی این اثر اهتمام ورزیدند.

تجربه زیسته انسان ایرانی

احمد بستانی استادیار و استاد اندیشه دانشگاه خوارزمی اذعان داشت: کار دکتر کاشی کتابی خواندنی است و تقریبا متنی منظم و قلم بسیار خواندنی دارد. وجه دیگر کتاب این است که این اثر مبتنی بر تجربه زیسته انسان ایرانی است، خصوصا تجربه زیسته نسل ایشان که در دوران جوانی، ایدئولوژی و انقلاب دهه 50 را تجربه کرده‌اند و تجربه سیاست‌ورزی و کار اجتماعی این نسل، فوق‌العاده ارزشمند است.

حقیقت در سیاست اهمیتی ندارد

بستانی این کتاب را اثری ممتاز در زمینه  پدیدارشناسی سیاسی دانست و افزود: من این اثر را از دیده پدیدارشناسی می‌نگرم. پدیدارشناسی سیاسی حوزه مطالعاتی بسیار شناخته شده‌ای است که در تمایز از فلسفه سیاسی کلاسیک قرار می‌گیرد. مبنای فلسفه سیاسی با افلاطون و براساس تقابل میان دکسا(باورهای عمومی) و اپیستمه(دانش برین) پایه‌گذاری شده است. فلسفه در این دوگانه در سوی اپیستمه و در مقابل عقاید عمومی قد علم می‌کند. همان‌طور که می‌دانیم عقاید و باورهای عمومی موجب آزار و اذیت فلاسفه‌ای همچون ارسطو شده است. پدیدارشناسی سیاسی که در اندیشه افرادی چون هایدگر، هانا آرنت و پل ریکور وجود دارد بدین معنی است که چگونه دکسا را نیز در اندیشه  و فلسفه سیاسی بگنجانیم. باید دانست سیاست در حقیقت جایی ندارد، حتی اگر شما حرفی حقیقی می‌زنید باید برای انسان‌های عادی و زندگی عمومی مردم، باورپذیر باشد تا توانایی درک و فهم آن‌را داشته باشند.

این استاد دانشگاه در ادامه افزود: کار آقای کاشی یکی از درآمدهای خوب برای مطالعه پدیدارشناسی سیاسی برای فارسی‌زبانان است. نفس طرح چنین بحثی از سوی یک اندیشمند ایرانی و جسارت درگیر شدن با تفاسیر اندیشمندان غربی بسیار ارزشمند است. دغدغه کتاب از نظر بازگشت به جامعه و تلاش برای بازسازی امر سیاسی بر اساس همین تجربه انقلاب اسلامی و تحولات جامعه در آن زمان است.

استعاره به مانند دو لبه تیغ، راهگشایی یا رهزنی

وی در نقد خود به استفاده مکرر از استعاره در بخش اول کتاب گفت: استعاره در سیاست و اندیشه سیاسی بسیار راهگشاست اما به همان اندازه نیز می‌تواند رهزن باشد. البته استعاره به شرطی که در خدمت تفکر فلسفی باشد می‌تواند مفید واقع شود. البته باید دقت کرد که استعاره ممکن است ما را از بحث‌های جدی فلسفی دور کند.

وی در بیان نقد خود، به نگاه آقای دکتر کاشی به سنت، اضافه کرد: در این کتاب، خانه ویرانه نماد سنت است. طبیعتا خانه خرابه را باید رها کرد و خانه جدیدی ساخت، اما خارج از فضای استعاره، ماجرا خیلی پیچیده‌تر است. آیا ما به عنوان یک جامعه با قدمت چندهزار ساله، می‌توانیم سنت‌های خودمان را کنار بگذاریم و چیز کاملا جدیدی را بسازیم؟ این نگاه شاید جذاب باشد، اما تحقق آن غیرممکن است. نباید در دوگانه‌ها، طرف یکی را بگیریم. ما مدام باید بین گذشته (ایدئولوژی) و افق آینده (یوتوپیا)، تعادل برقرار کنیم. ضمن اینکه زندگی روزمره، خود می‌تواند تبدیل به ایدئولوژی شود.

آری‌گویی به حیات دوباره نیچه، منجر به فاشیسم خواهد شد

این استاد دانشگاه همچنین با بیان اینکه ایدئولوژی هم‌ کارکرد منفی دارد و هم کارکرد مثبت و اساسا نمی‌توان بدون ایدئولوژی که بخشی از آن به سنت برمی‌گردد، جامعه را گرد هم آورد، افزود: همچنین باید بین دو سطح افقی و عمودی سیاست تعادل برقرار کنیم. دکتر کاشی در این دوگانه نیز نگاهی بدبینانه به امر سیاسی دارد و بُردار عمودی را کمابیش نادیده می‌گیرد. در سیاست، این دو بردار باید با هم کار کنند و نمی‌توان یکی را گرفت و دیگری را رها کرد. اگر بردار عمودی که شامل دولت، اقتدار و... می‌شود را نادیده بگیریم، هیچ کاری نمی‌توان در کشور و جامعه انجام داد.

بستانی با بیان اینکه نقد بعدی این است که نوعی فرمالیزم در این کتاب وجود دارد، اظهار کرد: یعنی تعداد دفعاتی که واژه «ایران» و مفاهیم مرتبط با تاریخ و فرهنگ ایران در این کتاب آمده، انگشت‌شمار است. «مخیله اجتماعی»، یک مفهوم تاریخی است و شامل حافظ، سعدی، فردوسی، ملاصدرا و... می‌شود‌. اگر ما حس کنیم این نمادها به درد امروز ما نمی‌خورند، یک فاکتور مهم را برای بررسی جامعه ایرانی نادیده گرفته‌ایم.