مرضیه محمدزاده در نشست «چراغی دیگر»/ بزرگ‌ترین جهاد حضرت زینب، گفتن سخن حق در برابر حاکم ستمگر بود
به گزارش روابط عمومی خانه اندیشمندان علوم انسانی، ششمین جلسه از سلسله نشست‌های «چراغی دیگر» به مناسبت ایام شهادت سیدالشهدا(ع) روز پنج‌شنبه 4 تیرماه در کانون رسالت برگزار شد.
در این نشست دکتر مرضیه محمدزاده تحت عنوان «ویژگی‌های شخصیتی حضرت زینب(سلام الله علیها)» و آیت‌الله سید عباس قائم مقامی با موضوع «ایمان به مثابه امر فردی، توحید به مثابه امر جمعی» به ایراد سخنرانی پرداختند.
بزرگ‌ترین جهاد حضرت زینب، گفتن سخن حق در برابر حاکم ستمگر بود
مرضیه محمدزاده در ابتدای سخنان خود، با اشاره به اینکه موضوع بحث، ویژگی‌های حضرت زینب(س) است، پیش از ورود به ابعاد شخصیتی ایشان، به مرور زندگی آن حضرت پرداخت.
وی گفت: حضرت زینب(س) سومین فرزند امیرالمؤمنین علی(ع) و حضرت فاطمه(س) بود که در پنجم جمادی‌الاول سال ششم هجری در مدینه دیده به جهان گشود و در نیمه رجب سال ۶۲ هجری در همان شهر از دنیا رفت. نام زینب به معنای زینت پدر برای ایشان برگزیده شد. محمدزاده با اشاره به نقل ابن‌منظور در لسان‌العرب گفت: زینب نام درختی خوش‌منظر و خوشبو است که رهگذران و حتی پرندگان از عطر و طراوت آن سرمست می‌شوند و این معنا، برازنده شخصیت حضرت زینب است.
وی ادامه داد: حضرت زینب(س) پنج سال نخست زندگی خود را در بهترین فضای تربیتی سپری کرد، اما پس از رحلت پیامبر اکرم(ص)، شرایط به گونه‌ای رقم خورد که او ناچار شد خیلی زود به بلوغ فکری و روحی برسد. هرچند پس از حضرت فاطمه(س)، بانوان بزرگواری همچون ام‌مامه، اسماء بنت عمیس و ام‌البنین وارد خانه امیرالمؤمنین(ع) شدند، اما زینب همواره نقش مادری و حمایت از پدر و برادرانش را حفظ کرد.
محمدزاده با بیان اینکه دوران خلافت، فرصت مناسبی برای تعلیم و تربیت فرزندان از سوی امیرالمؤمنین(ع) فراهم کرده بود، افزود: حضرت زینب(س) با هوش سرشار، حافظه‌ای قوی و نبوغ مثال‌زدنی، معارف فراوانی را از پدر خود آموخت.
چرایی همراهی حضرت زینب(س) با نهضت عاشورا
محمدزاده در ادامه، به این پرسش پرداخت که چرا امام حسین(ع) زنان و کودکان را با خود همراه کرد. وی با اشاره به برخی نقل‌های تاریخی، از جمله روایت سید بن طاووس در لهوف، گفت: این برداشت که خداوند خواسته بود اهل‌بیت(ع) به اسارت بروند، محل تأمل است و خود سید بن طاووس نیز در آثار بعدی برخی مطالب لهوف را اصلاح کرده است.
او سپس با استناد به روایت دینوری اظهار کرد: هنگامی که ابن‌عباس از امام حسین(ع) علت همراه کردن خانواده را پرسید، حضرت فرمود صلاح در این است که با من باشند. امام حسین(ع) به خوبی می‌دانست که اگر دشمن به او دسترسی پیدا نکند، خانواده‌اش را هدف قرار خواهد داد؛ همان‌گونه که در حوادث پیشین نیز چنین رفتارهایی از حکومت اموی دیده شده بود. امام حسین(ع) قصد داشت تا به جامعه اسلامی نشان دهد در حکومت یک حاکم ستمگر، حتی فرزند پیامبر(ص) و خانواده او نیز از امنیت برخوردار نیستند.
محمدزاده همچنین با اشاره به نقش حضرت زینب در ماندگاری نهضت عاشورا گفت: نباید چنین تصور کرد که اگر زینب(س) نبود، واقعه کربلا به تاریخ نمی‌رسید. به گفته او، هرچند حضرت زینب نقشی بی‌بدیل در تبیین پیام عاشورا داشت، اما نام امام حسین(ع) در کنار امام سجاد(ع) و دیگر بازماندگان و شاهدان این واقعه نیز در انتقال و ماندگاری پیام کربلا سهمی اساسی ایفا کردند.
زیبایی ظاهر و سیرت
محمدزاده نخستین ویژگی حضرت زینب(س) را زیبایی ظاهر و باطن ایشان دانست و گفت: بنا بر نقل حمید بن مسلم، حضرت زینب در واقعه کربلا، با وجود آنکه حدود ۵۴ سال داشت، چهره‌ای درخشان و نورانی داشت؛ به گونه‌ای که او را به خورشید تشبیه کرده‌اند. با این حال، به گفته وی، ارزش حقیقی حضرت در زیبایی سیرت، شخصیت و فضایل اخلاقی او جلوه‌گر بود، نه صرفاً در زیبایی ظاهری.
فصاحت و بلاغت
محمدزاده، فصاحت و بلاغت را از برجسته‌ترین ویژگی‌های حضرت زینب دانست و گفت: سخن فصیح و بلیغ آن است که گوینده، مخاطب و شرایط زمانه را به‌خوبی بشناسد و به گونه‌ای سخن بگوید که بر شنونده اثر بگذارد.
وی با اشاره به ورود حضرت زینب به کوفه پس از واقعه عاشورا گفت: مردم کوفه دختر امیرالمؤمنین را به‌خوبی می‌شناختند و با دیدن سرهای شهدا و اسارت خاندان امام حسین، گریه سر دادند. اما حضرت زینب آنان را به سبب پیمان‌شکنی و همراهی با ستمگران سرزنش کرد و فرمود: «ای مردم کوفه، ای مردم مکار و فریبکار، می‌گریید؟ بگریید که سزاوار گریستنید. چه کردید؟ چه حرمتی را شکستید و چه خونی را بر زمین ریختید؟»
به گفته وی، سخنان حضرت چنان بر مردم اثر گذاشت که به نقل خزیم اسدی، حاضران از شدت تأثر انگشت به دهان گرفته بودند. محمدزاده همچنین به گفت‌وگوی حضرت زینب با عبیدالله بن زیاد اشاره کرد و گفت: هنگامی که عبیدالله با غرور از کشته شدن امام حسین سخن گفت، حضرت زینب با بیانی استوار پاسخ داد و او نیز اعتراف کرد که زینب همانند پدرش با فصاحت و بلاغت سخن می‌گوید.
صبر، عقلانیت و مدیریت بحران
محمدزاده، صبر را یکی دیگر از ویژگی‌های برجسته حضرت زینب دانست و تأکید کرد: صبر زمانی معنا پیدا می‌کند که در کنار عقل، تدبیر و اراده قرار بگیرد. در عصر عاشورا هنگامی که سپاه دشمن به خیمه‌ها هجوم آورد، حضرت زینب با حضور به‌موقع و مدیریت شرایط، از زنان و کودکان محافظت کرد و با وجود همه سختی‌ها، کاروان اهل‌بیت را سالم به مدینه رساند. این ظلم به حضرت زینب است که گفته شود کودکان در آن آشوب زیر دست و پا ماندند یا گم شدند؛ زیرا ایشان با همراهی دیگر بانوان، از همه کودکان مراقبت کرد.
محمدزاده همچنین به ماجرای مجلس عبیدالله اشاره کرد و گفت: زمانی که عبیدالله دستور قتل امام سجاد را صادر کرد، حضرت زینب با شجاعت پیش آمد و گفت: «از این همه خون که ریختی سیر نشدی؟ اگر قصد کشتن او را داری، مرا نیز با او بکش.» این سخن، خشم عبیدالله را فرو نشاند و مانع از وقوع جنایتی دیگر شد.
وی همچنین به واقعه مجلس یزید و درخواست مردی شامی برای کنیز گرفتن حضرت فاطمه، دختر امام حسین، اشاره کرد و افزود: حضرت زینب با قاطعیت این درخواست را رد کرد و در عین حال، با تدبیر و آرامش، مانع تشدید خشم یزید شد؛ رفتاری که به گفته محمدزاده، جلوه‌ای از صبر همراه با عقلانیت بود.
مادری و تربیت نسل
محمدزاده، حضرت زینب را مادری نمونه و تربیت‌کننده نسلی شایسته معرفی کرد و گفت: فرزندان خود حضرت، فرزندان امام حسن و دیگر کودکان بنی‌هاشم در دامان ایشان پرورش یافتند و بسیاری از آنان در مسیر نهضت عاشورا نقش‌آفرین شدند. نسل ایشان امروز نیز در سرزمین‌هایی مانند شام، مصر، حجاز و حتی هند شناخته می‌شود.
حضور سیاسی و اجتماعی
وی، حضور فعال حضرت زینب در عرصه سیاسی و اجتماعی را از دیگر ویژگی‌های ایشان برشمرد و گفت: هجرت از مدینه به مکه و سپس کربلا، همراهی با امام حسین و حضور در متن حوادث عاشورا، نشان‌دهنده نقش‌آفرینی آگاهانه و مسئولانه حضرت زینب در مهم‌ترین رخداد سیاسی و اجتماعی عصر خود است.
مرثیه‌سرایی و پاسداری از نهضت عاشورا
محمدزاده با بیان اینکه حضرت زینب نخستین مرثیه‌سرای امام حسین بود، گفت: ایشان پس از شهادت برادر، در کنار پیکر بی‌سر امام ایستاد و با زمزمه «اللهم تقبل هذا القربان» و خطاب قرار دادن پیامبر، اندوه و مظلومیت اهل‌بیت را روایت کرد. به گفته وی، نخستین مجالس عزاداری برای امام حسین نیز به همت اهل‌بیت و با محوریت حضرت زینب شکل گرفت و پس از آن، این سنت به دست دیگر بازماندگان ادامه یافت.
در پایان، محمدزاده با روایت لحظات پایانی عاشورا و شهادت امام حسین، تأکید کرد: عاشورا تنها یک واقعه تاریخی نبود، بلکه به نقطه آغاز مکتبی تبدیل شد که پیام آن، ایستادگی در برابر ظلم، دفاع از مظلوم و پاسداری از آزادی و آزادگی در طول تاریخ است.