حمید قاسمی در نشست سواد رسانه‌ای ورزش، با رویکرد جام جهانی فوتبال/ سواد رسانه‌ای؛ ضرورتی اجتناب‌ناپذیر در عصر ارتباطات
به گزارش روابط عمومی خانه اندیشمندان علوم انسانی، درس‌گفتار «سواد رسانه‌ای ورزش با رویکرد جام جهانی فوتبال» به همت گروه ورزش خانه اندیشمندان علوم انسانی و با سخنرانی دکتر حمید قاسمی، استاد دانشگاه پیام نور، روز سه‌شنبه ۶ مرداد ۱۴۰۵ در بستر اسکای‌روم برگزار گردید.
سواد رسانه‌ای؛ ضرورتی اجتناب‌ناپذیر در عصر ارتباطات
حمید قاسمی با تأکید بر اهمیت سواد رسانه‌ای، اظهار داشت: پیش از پرداختن به نقش رسانه در جام جهانی ۲۰۲۶، باید مفهوم سواد رسانه‌ای و جایگاه آن در زندگی امروز به‌درستی تبیین شود، چراکه شتاب تحولات فناوری‌های ارتباطی، یادگیری این مهارت را به ضرورتی مادام‌العمر تبدیل کرده است.
وی با مروری بر تاریخ ارتباطات، گفت: اختراع خط، کاغذ، صنعت چاپ، نشریات، عکاسی، رادیو، تلویزیون، رایانه، اینترنت و نسل‌های مختلف وب، هر یک نقطه عطفی در تحول ارتباطات بوده‌اند. به گفته وی، فاصله زمانی میان این تحولات به‌تدریج کوتاه‌تر شده و این روند نشان می‌دهد که انسان امروز در برابر تغییرات پرشتاب رسانه‌ای قرار دارد.
قاسمی با بیان اینکه رسانه‌ها به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی انسان تبدیل شده‌اند، افزود: وابستگی روزافزون به تلفن همراه و پدیده «موبوفوبیا» یا ترس از دور شدن از موبایل، نمونه‌ای از تأثیر عمیق رسانه‌ها بر زندگی روزمره است؛ ازاین‌رو سواد رسانه‌ای دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی انکارناپذیر است.
شناخت رسانه؛ نخستین گام سواد رسانه‌ای
وی دانش رسانه‌ای را نخستین مؤلفه سواد رسانه‌ای دانست و اظهار داشت: رسانه تنها به رادیو، تلویزیون یا فضای مجازی محدود نمی‌شود، بلکه هر پدیده‌ای که حامل پیام باشد، رسانه محسوب می‌شود. از همین منظر، رویدادهای ورزشی نیز رسانه‌هایی قدرتمند و چندلایه هستند که تأثیری فراتر از بسیاری از رسانه‌های متداول دارند.
قاسمی افزود: شناخت اهداف، مالکیت، مخاطبان، شیوه دسترسی و منافع رسانه‌ها، در کنار شناخت ساختار و محتوای پیام، به مخاطبان کمک می‌کند تا پیام‌های رسانه‌ای را دقیق‌تر تحلیل و ارزیابی کنند.
وی تحلیل را مهم‌ترین رکن سواد رسانه‌ای برشمرد و گفت: مخاطب باید همواره از خود بپرسد چه کسی، با چه هدفی، چه پیامی را و برای چه مخاطبی تولید کرده است. همچنین در عصر انفجار اطلاعات، مهارت‌هایی مانند سواد اطلاعاتی، جست‌وجوی صحیح، انتخاب آگاهانه و مصرف بهینه محتوا، از مهم‌ترین نیازهای کاربران به شمار می‌رود.
جام جهانی؛ رسانه‌ای فراتر از یک رویداد ورزشی
قاسمی با بیان اینکه جام جهانی فوتبال یک رسانه ترکیبی و چندلایه است، اظهار داشت: این رویداد تنها به مسابقات محدود نمی‌شود، بلکه سه مرحله «پیش از رویداد»، «حین رویداد» و «پس از رویداد» را در بر می‌گیرد
که هر یک ظرفیت‌های گسترده‌ای برای تولید محتوا، روایت‌سازی و اثرگذاری بر افکار عمومی دارند.
وی با اشاره به مفهوم هواداری، افزود: اگر رسانه بتواند انتظارات مخاطب را برآورده کند، رضایت ایجاد می‌شود و اگر تجربه‌ای فراتر از انتظار رقم بخورد، مخاطب به هوادار تبدیل خواهد شد؛ موضوعی که فوتبال به‌خوبی از آن بهره گرفته و توانسته است میلیون‌ها هوادار وفادار در سراسر جهان ایجاد کند.
قاسمی سادگی قوانین، جذابیت بصری، روایت‌های غیرقابل پیش‌بینی، تعامل اجتماعی، هویت‌سازی و انتقال هیجان را از مهم‌ترین عوامل تبدیل فوتبال به رسانه‌ای جهانی دانست و تصریح کرد: همین ویژگی‌ها باعث شده است فوتبال بیش از سایر رشته‌های ورزشی مورد توجه رسانه‌ها قرار گیرد.
روایت‌سازی؛ ابزار اثرگذاری رسانه‌ها
وی با اشاره به نقش روایت‌سازی در جام جهانی، گفت: رسانه‌ها، بازیکنان، باشگاه‌ها، حامیان مالی و حتی نهادهایی مانند فیفا، با استفاده از تبلیغات، برندسازی و تولید روایت‌های جذاب، تلاش می‌کنند توجه مخاطبان را جلب و بر افکار عمومی اثرگذاری بیشتری داشته باشند.
قاسمی ادامه داد: در بسیاری از موارد، مسائل سیاسی نیز به بخشی از روایت‌های رسانه‌ای رویدادهای ورزشی تبدیل می‌شود و همین امر بر میزان توجه مخاطبان می‌افزاید. با این حال، مخاطبان باید اخبار را از منابع معتبر بررسی و راستی‌آزمایی کنند، زیرا انتشار اطلاعات نادرست و گمراه‌کننده، یکی از چالش‌های جدی فضای رسانه‌ای امروز است.
پایان مسابقات، پایان روایت نیست
وی با تأکید بر اینکه پایان رقابت‌ها به معنای پایان فعالیت رسانه‌ها نیست، اظهار داشت: مرحله پس از رویداد، یکی از مهم‌ترین بخش‌های چرخه رسانه‌ای جام جهانی است؛ جایی که روایت‌ها تثبیت و بازتولید می‌شوند و برداشت مخاطبان از پیروزی یا شکست شکل می‌گیرد.
قاسمی با اشاره به مفهوم «تفکر دوگانه» در اندیشه جرج اورول، بیان کرد: رسانه‌ها گاهی با تغییر روایت‌ها، برداشت مخاطبان از مفاهیمی مانند پیروزی و شکست را دگرگون می‌کنند و تیم‌های شکست‌خورده نیز با روایت‌سازی می‌کوشند نتایج را برای هواداران خود قابل‌پذیرش جلوه دهند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: جام جهانی فوتبال صرفاً یک رقابت ورزشی نیست، بلکه رسانه‌ای چندلایه و اثرگذار است که از مرحله شکل‌گیری تا پایان رویداد، با روایت‌سازی، تولید محتوا و مدیریت افکار عمومی، نقش مهمی در فرهنگ، ارتباطات و جامعه ایفا می‌کند.