ناصر رضایی در نشست دیپلماسی و ژئوپلیتیک گردشگری در مسیر قدرت نرم و تامین منافع ملی/ گردشگری؛ مزیت مطلق ایران در عرصه قدرت نرم / دیپلماسی گردشگری؛ پلی میان ملت‌ها
به گزارش روابط عمومی خانه اندیشمندان علوم انسانی، نشست دیپلماسی و ژئوپلیتیک گردشگری در مسیر قدرت نرم و تامین منافع ملی، به اهتمام گروه گردشگری خانه اندیشمندان و همکاری گروه گردشگری پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری روز چهارشنبه 7 مردادماه در بستر اسکای روم برگزار گردید.
گردشگری؛ مزیت مطلق ایران در عرصه قدرت نرم / دیپلماسی گردشگری؛ پلی میان ملت‌ها
ناصر رضایی با اشاره به جایگاه گردشگری در جغرافیای سیاسی اظهار داشت: قدرت در جغرافیای سیاسی از مهم‌ترین مؤلفه‌هاست و ابزارهای مختلفی برای تولید آن وجود دارد. به اعتقاد من، گردشگری برای ایران نه‌تنها یک مزیت نسبی یا رقابتی، بلکه یک مزیت مطلق است؛ ظرفیتی که می‌تواند کشور را در عبور از بسیاری از تنگناهای موجود یاری کند و هزینه‌های ناشی از این چالش‌ها را به حداقل برساند.
وی با تأکید بر پیوند میان گردشگری و امنیت افزود: گردشگری از یک سو به امنیت وابسته است و از سوی دیگر، خود می‌تواند به توسعه و تقویت امنیت کمک کند. همچنین اگر آموزش و پژوهش‌های بنیادی و کاربردی مبنای سیاست‌گذاری‌های فرهنگی قرار گیرند، مسیر توسعه تعاملات فرهنگی هموار خواهد شد و کشور نه‌تنها با تهدیدهای فرهنگی مواجه نخواهد شد، بلکه ظرفیت‌های فرهنگی آن نیز بیش از پیش بروز خواهد یافت.
دیپلماسی گردشگری؛ تجلی قدرت نرم
رضایی با اشاره به مفهوم دیپلماسی گردشگری تصریح کرد: دیپلماسی در جهان به دو بخش دیپلماسی رسمی و دیپلماسی عمومی تقسیم می‌شود. در این میان، گردشگری یکی از مهم‌ترین عرصه‌های دیپلماسی عمومی است و می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای بهبود روابط بین‌الملل و گسترش تعاملات سیاسی، فرهنگی و اقتصادی میان کشورها مورد استفاده قرار گیرد.
وی ادامه داد: دیپلماسی گردشگری یکی از مصادیق قدرت نرم است؛ زیرا به جای تقابل تمدن‌ها و فرهنگ‌ها، بر تبادل فرهنگی و تعاملات انسانی استوار است. برخلاف بسیاری از گونه‌های دیپلماسی عمومی، مانند دیپلماسی ورزشی که در رویدادهای مقطعی نمود پیدا می‌کند، گردشگری در تمام طول سال جریان دارد و از همین رو ظرفیتی پایدار برای ایجاد تعامل میان ملت‌ها به شمار می‌رود.
وی خاطرنشان کرد: در دیپلماسی رسمی، ارتباط‌ها عمدتاً میان دولت‌ها و بر اساس پروتکل‌های مشخص شکل می‌گیرد، اما در گردشگری، ارتباطات به صورت مستقیم و چهره‌به‌چهره میان مردم برقرار می‌شود و همین تعاملات غیررسمی می‌تواند آثار عمیقی بر روابط بین‌الملل بر جای بگذارد.
گردشگری؛ ابزاری برای کاهش سوءتفاهم‌ها و تقویت صلح
رضایی با بیان اینکه گردشگری هم از صلح بهره می‌برد و هم به گسترش آن کمک می‌کند، اظهار داشت: بسیاری از سوءبرداشت‌ها و تنش‌ها نتیجه تصویرهای نادرستی است که رسانه‌ها یا تبلیغات ایجاد می‌کنند، در حالی که ارتباط مستقیم میان انسان‌ها می‌تواند این تصویرهای نادرست را اصلاح کرده و زمینه تفاهم متقابل را فراهم سازد.
وی با اشاره به نقش ارتباطات انسانی در کاهش تنش‌ها گفت: کاهش ارتباطات چهره‌به‌چهره، حتی در محیط خانواده، یکی از عوامل افزایش تنش‌های اجتماعی است و همین منطق در روابط میان ملت‌ها نیز صدق می‌کند. تعاملات فرهنگی و انسانی می‌تواند به افزایش تحمل متقابل، شناخت بهتر یکدیگر و در نهایت تقویت صلح و امنیت بین‌المللی منجر شود.
وی توسعه گردشگری را عاملی مؤثر در بهبود تصویر بین‌المللی کشورها دانست و افزود: زمانی که ملت‌ها شناختی از یکدیگر نداشته باشند، زمینه شکل‌گیری سوءتفاهم فراهم می‌شود؛ اما افزایش تعاملات گردشگری این امکان را ایجاد می‌کند که کشورها تصویر واقعی و مثبت خود را به دیگران معرفی کرده و از این طریق به صلح پایدار کمک کنند.
شاخص‌های صلح جهانی و تجربه‌های بین‌المللی
رضایی با اشاره به شاخص‌های جهانی صلح اظهار داشت: احترام به حقوق بشر و روابط مناسب با کشورهای همسایه از مهم‌ترین شاخص‌های صلح جهانی هستند و توسعه گردشگری می‌تواند در تقویت هر دو مؤلفه نقش‌آفرین باشد. وی با اشاره به تجربه روابط ایران و مصر افزود: توسعه گردشگری یکی از محورهای تفاهم میان دو کشور بود، هرچند این ظرفیت هیچ‌گاه به‌طور کامل عملیاتی نشد.
وی ادامه داد: کشورهایی که در رتبه‌های بالای شاخص صلح جهانی قرار دارند، عموماً از مقاصد مهم گردشگری جهان نیز محسوب می‌شوند؛ زیرا توانسته‌اند فضایی امن، پایدار و مبتنی بر تعامل برای گردشگران فراهم کنند.
رضایی همچنین با اشاره به تجربه‌های جهانی گفت: سازمان جهانی گردشگری ملل متحد (UN Tourism) سال‌هاست با برگزاری نشست‌ها و کنفرانس‌های تخصصی، نقش گردشگری در تحقق صلح و توسعه پایدار را مورد تأکید قرار داده و حتی شعار «گردشگری و صلح» را محور برخی از برنامه‌های خود قرار داده است. وی افزود: ایران نیز در نشست دی-۸ قاهره، پیشنهادهایی همچون توسعه دیپلماسی تمدنی، برگزاری نمایشگاه‌های مشترک، تسهیل روادید و ایجاد صندوق سرمایه‌گذاری مشترک گردشگری را مطرح کرده است.
گردشگری پایدار؛ از توسعه اقتصادی تا حفاظت از میراث فرهنگی
رضایی با اشاره به ماهیت چندبعدی گردشگری خاطرنشان کرد: گردشگری زنجیره‌ای از ابعاد مختلف را در بر می‌گیرد و زمانی می‌تواند به توسعه واقعی منجر شود که میان همه اجزای این زنجیره تعادل برقرار باشد.
وی با تشریح ابعاد اقتصادی و اجتماعی گردشگری گفت: توسعه این صنعت علاوه بر افزایش سفر، جذب سرمایه‌گذاری خارجی، ورود ارز، ایجاد اشتغال، کاهش فقر و رونق کسب‌وکارها، زمینه‌ساز توسعه اقتصادی و در نهایت تقویت صلح خواهد بود. همچنین اگر گردشگری با محوریت جوامع محلی برنامه‌ریزی شود، به کاهش نابرابری‌ها، افزایش ثبات اجتماعی و تقویت همبستگی اجتماعی منجر خواهد شد.
رضایی حفاظت از میراث فرهنگی را یکی دیگر از دستاوردهای توسعه گردشگری دانست و اظهار داشت: میراث فرهنگی تنها مجموعه‌ای از آثار تاریخی نیست، بلکه به ملت‌ها هویت می‌بخشد و همین هویت، پشتوانه‌ای برای گفت‌وگوی تمدن‌ها و تقویت قدرت نرم کشورها محسوب می‌شود. وی تأکید کرد که ثبت آثار بدون مشارکت جوامع محلی، تضمینی برای حفاظت از آن‌ها نیست و اگر مردم محلی از منافع گردشگری بهره‌مند نشوند، انگیزه‌ای برای حفاظت از این میراث نیز نخواهند داشت.
وی در پاسخ به پرسشی درباره نمونه‌های موفق گفت: ایران هنوز تجربه موفق و شاخصی در این زمینه ندارد، اما ترکیه با مشارکت دادن جوامع محلی در حفاظت و بهره‌برداری از آثار تاریخی، الگوی موفقی ارائه کرده است.
چالش‌های توسعه گردشگری
رضایی با اشاره به حساسیت صنعت گردشگری اظهار داشت: این صنعت نسبت به بحران‌های طبیعی، جنگ، ناامنی، ناآرامی‌های داخلی و تنش‌های سیاسی بسیار آسیب‌پذیر است و در چنین شرایطی سریع‌تر از سایر بخش‌ها دچار رکود می‌شود.
وی افزود: جنگ‌های اخیر نیز موجب کاهش شدید ورود گردشگران خارجی به ایران و رکود قابل توجه این صنعت شده است.
وی قوانین سخت‌گیرانه، محدودیت‌های اداری و بروکراسی پیچیده را از دیگر موانع توسعه گردشگری برشمرد و تأکید کرد: توسعه این صنعت بیش از هر چیز نیازمند آموزش و پژوهش است؛ آموزشی که باید از مدیران و سیاست‌گذاران آغاز شود و تا سطح جوامع محلی و تمامی ذی‌نفعان گسترش یابد.
فناوری، همکاری‌های منطقه‌ای و نقش بخش خصوصی
رضایی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از فناوری‌های نوین گفت: هوش مصنوعی و فناوری‌های دیجیتال باید در خدمت برنامه‌ریزی، بازاریابی، حفاظت از میراث فرهنگی و ترسیم آینده گردشگری قرار گیرند.
وی توسعه همکاری‌های منطقه‌ای را نیز ضروری دانست و افزود: بخش عمده گردشگری جهان امروز در قالب گردشگری منطقه‌ای انجام می‌شود و حضور متخصصان گردشگری در کنار تیم‌های دیپلماسی رسمی می‌تواند به تقویت همکاری‌های منطقه‌ای و گسترش صلح کمک کند.
رضایی در ادامه با اشاره به نقش بخش خصوصی اظهار داشت: در اغلب کشورهای موفق، دولت وظیفه سیاست‌گذاری و نظارت را بر عهده دارد و اجرای فعالیت‌های گردشگری عمدتاً به بخش خصوصی سپرده می‌شود. به گفته وی، سرمایه و ظرفیت اصلی این صنعت در اختیار بخش خصوصی است و بهره‌گیری از این توان، یکی از الزامات توسعه گردشگری به شمار می‌رود.
دیپلماسی گردشگری؛ پلی میان ملت‌ها
رضایی در پایان سخنان خود تأکید کرد: دیپلماسی گردشگری صرفاً یک ابزار اقتصادی نیست، بلکه راهبردی انسان‌محور برای توسعه صلح است که می‌تواند منافع اقتصادی، تفاهم فرهنگی و امنیت جمعی را به یکدیگر پیوند بزند و مکملی مؤثر برای دیپلماسی رسمی باشد.
وی خاطرنشان کرد: تحقق این هدف مستلزم اراده سیاسی، ایجاد زیرساخت‌های مناسب و توجه جدی به ظرفیت‌های گردشگری است. در نهایت، گردشگری می‌تواند با کاهش تنش‌ها و سوءتفاهم‌های جهانی، به جای ساختن دیوار میان ملت‌ها، پل ارتباطی میان انسان‌ها ایجاد کند.