پویان مقدم در نشست «نقد و بررسی کتاب چین و ماچین»/ می‌توان با کنار هم قرار دادن سفرنامه‌های تاریخی و مشاهدات امروزی، پایه‌ای برای درک بهترِ جایگاه ایران و چین در بستر تاریخ ایجاد کرد
به گزارش روابط عمومی خانه اندیشمندان علوم انسانی، نشست هفدهم از سلسله نشست‌های «آوردگاه» با عنوان نقد و بررسی کتاب «چین و ماچین» به همت گروه زبان و ادبیات فارسی خانه اندیشمندان علوم انسانی و انجمن زروان ، شنبه ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ در محل اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد.
در این نشست که با حضور جمعی از علاقه‌مندان همراه بود، آرش نورآقایی، پویان مقدم، حامد وفایی، امید حاتمی و شروین وکیلی (نویسنده کتاب) به ایراد سخنرانی و نقد و بررسی این اثر پرداختند. دبیری این جلسه نیز بر عهده مهسا مطهر بود.
پویان مقدم در ابتدای سخنان خود، ضمن تحسین غنای محتوایی آثار نویسندۀ کتاب، دغدغۀ اصلی خود را معطوف به ساختار و نحوه ارائه این مطالب عنوان کرد. مقدم با اشاره به استانداردهای بصری و فیزیکی کتاب‌ها، اظهار داشت: در بسیاری از آثار مورد بررسی، عدم رعایت قواعد استاندارد در صفحه‌آرایی و چیدمان، خواننده را در تشخیص مطالب اصلی از فرعی و همچنین دسته‌بندی موضوعات سردرگم می‌کند. به باور او، کتاب باید مانند یک نقشه راه، خواننده را هدایت کند تا او بتواند به‌آسانی به داده‌های تاریخی یا جغرافیایی دسترسی داشته باشد، اما در حال حاضر، فقدان فهرست‌بندی دقیق و نمایه در انتهای کتاب‌ها، مراجعه مجدد به مطالب را برای خواننده دشوار کرده است.
وی تأکید کرد: این نقیصه، به‌ویژه در کتاب‌های غیرداستانی و سفرنامه‌ای، نشان‌دهندۀ کم‌توجهی به حقوق مخاطب است که قصد دارد از اطلاعات کتاب در آینده استفاده کند. گرچه محتوای کتاب‌ها ارزشمند است، اما نویسنده (یا ناشر) باید برای سهولت دسترسی خواننده، در چاپ‌های بعدی بازنگری جدی در ساختار و حروف‌چینی انجام دهد تا از تداخل محتوایی و به‌هم‌ریختگی مطالب جلوگیری شود.
چالش سوگیری و رویکرد علمی در سفرنامه‌نویسی
مقدم در بخش دیگری از تحلیل خود به موضوع «سوگیری نویسنده» در آثار سفرنامه‌ای پرداخت و تصریح کرد: هر نویسنده‌ای، خواسته یا ناخواسته، از دریچۀ نگاه شخصی و علایق خود به محیط اطراف می‌نگرد و این موضوع برای یک راهنمای گردشگری کاملاً قابل‌درک است. شروین نیز در این اثر و در تحلیل‌های خود، گاه از قالب سفرنامه خارج شده و به مباحثی می‌پردازد که نیازمند دقت علمی بیشتری هستند.
پویان مقدم به عنوان نمونه به مباحث مطرح شده در کتاب درباره «شیونگ‌نوها» و «سکاها» اشاره کرد و گفت: وقتی نویسنده در یک موضوع چالشیِ علمی، بدون اشاره به دیدگاه‌های مخالف یا ارائۀ پانویس‌های پژوهشی، نظر شخصی خود را به عنوان حقیقت مطلق بیان می‌کند، این کار می‌تواند اعتبار علمی متن را تضعیف کند.
وی پیشنهاد کرد: برای استحکام بیشتر اثر، نویسنده می‌تواند با افزودن پانویس‌های تحلیلی و ارجاع به سایر منابع پژوهشی، فضایی برای بررسی دیدگاه‌های مختلف فراهم کند تا خواننده صرفاً با یک روایت یک‌سویه مواجه نشود.
سفرنامه به‌مثابۀ پلی میان گذشته و حال
مقدم ضمن تقدیر از تلاش شروین وکیلی برای تبدیل تجربه سفر به یک اثر مکتوب، این فرآیند را بسیار ارزشمند دانست. او با اشاره به تجربه شخصی خود به عنوان یکی از همسفران، تأکید کرد که نوشتن از یک مکان پس از بازگشت از سفر و تحلیل آن، فاز بسیار مهمی از تولید دانش است که به سفرنامه عمق می‌بخشد.
او در پایان پیشنهاد داد: برای تکمیل این نگاه در آثار آینده، می‌توان از تحلیل‌های تطبیقی بهره گرفت؛ به این معنا که با کنار هم قرار دادن سفرنامه‌های تاریخی (مانند سفرنامه‌های دورۀ تیموری) و مشاهدات امروزی، پایه‌ای برای درک بهترِ جایگاه ایران و چین در بستر تاریخ ایجاد کرد. وی خاطرنشان کرد که این رویکرد به خواننده کمک می‌کند تا بدون افتادن در دام خودشیفتگی یا خودباختگی، به واقعیت‌های تاریخی تکیه کند و نگاهی واقع‌بینانه به پیشرفت‌های جوامع داشته باشد.