نشست «هم‌اندیشی استادان و فعالان گردشگری با محوریتِ هوش مصنوعی، بازتعریف آینده گردشگری ایران» برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی خانه اندیشمندان علوم انسانی، نشست «هم‌اندیشی استادان و فعالان گردشگری با محوریت هوش مصنوعی؛ بازتعریف آینده گردشگری ایران» به همت گروه گردشگری خانه اندیشمندان علوم انسانی، سه‌شنبه ۷ مهرماه ۱۴۰۵ در محل موزه‌ی دفینه برگزار گردید. در این نشست که به مناسبت روز جهانی گردشگری برپا شد، جمعی از استادان و فعالان این حوزه به تبادل نظر پیرامون نقش تحول‌آفرین هوش مصنوعی در بازتعریف آینده صنعت گردشگری در ایران پرداختند.
هوش مصنوعی و آینده گردشگری ایران
دکتر بهناز پورخداداد، مدیرگروه گردشگری خانه‌ی اندیشمندان علوم انسانی جلسه، با اشاره به اینکه ۲۷ سپتامبر روز جهانی گردشگری است، گفت: این روز را به استادان، فعالان و همه کسانی که در حوزه گردشگری فعالیت می‌کنند تبریک می‌گویم.
او افزود: شعار امسال سازمان جهانی گردشگری به موضوع هوش مصنوعی اختصاص دارد و به همین دلیل تصمیم گرفتیم در این نشست بررسی کنیم که چگونه می‌توان از هوش مصنوعی در گردشگری ایران استفاده کرد و با توجه به ظرفیت‌های موجود کشور، چه راه‌هایی برای بهره‌گیری از این فناوری وجود دارد.
پورخداداد ادامه داد: هدف این جلسه آن است که دیدگاه استادان و فعالان حوزه گردشگری را درباره این موضوع بشنویم و ببینیم هوش مصنوعی چه کمکی می‌تواند به آینده گردشگری ایران بکند.
او تاکید کرد که از ابتدای شکل‌گیری گروه یکی از اهدافِ مهم، استفاده از نظرات تمام گروه‌های گردشگری از جمله استادان دانشگاه و فعالان در اصنافِ مختلف گردشگری اعم از هتلداران، راهنمایان و دفاتر خدمات مسافرتی بوده است که خوشبختانه با استقبال استادان و فعالان مختلفِ گردشگری مواجهه شده است و گروه گردشگری خانه‌ی اندیشمندان علوم انسانی محفلِ مناسبی جهتِ پیوند هرچه بیشتر این گروه‌ها بوده است.
هیچ تبلیغی بهتر از خود گردشگر نیست
استاد ابوالقاسم ساسان، پیشکسوت و فعال حوزه گردشگری، با اشاره به تجربه شخصی خود در استفاده از فناوری گفت: من سال‌هاست تلفن همراه دارم، اما حتی رمز دوم هم ندارم و نمی‌توانم از اینترنت‌بانک استفاده کنم. گاهی لینک‌ها را هم از دیگران می‌خواهم برایم باز کنند و حتی در اسنپ هزینه را نقدی پرداخت می‌کنم.
او ادامه داد: با این حال، حدود ۶۰ سال است که در گردشگری فعالیت می‌کنم و در تمام این سال‌ها به یک نتیجه رسیده‌ام؛ ما باید بتوانیم گردشگر را از هر جای دنیا به ایران بیاوریم و کاری کنیم که با رضایت از ایران برگردد و دوباره به کشور سفر کند. هیچ تبلیغی بهتر از خود گردشگر نیست.
ساسان با اشاره به سابقه ورود گردشگران خارجی به ایران گفت: از سال ۱۳۷۰ تا ۱۳۸۵، ایران در دوره‌ای تعداد زیادی گردشگر در مقیاس جهانی جذب کرد. حتی در دوران هشت ساله‌ی جنگ ایران و عراق و در شرایطی که کشور با مسائل و تحولات مختلفی مواجه بود، گردشگران خارجی به ایران می‌آمدند.
او افزود: برای مثال، در سال ۱۳۷۵ حدود ۶۰ گردشگر از هنگ‌کنگ را با یک اتوبوس دوطبقه جابه‌جا کردم. همه آنها ضوابط پوشش ایران را پذیرفته بودند و با روسری وارد شهر شدند. این نشان می‌دهد که علاقه به ایران در میان گردشگران خارجی وجود داشته و دارد.
ساسان تأکید کرد: امروز هم میلیون‌ها نفر در دنیا ایران را دوست دارند و علاقه‌مند هستند به کشور ما سفر کنند. مسئله این است که باید بتوانیم از این علاقه استفاده کنیم و برای آنها برنامه مشخص داشته باشیم.
او یکی از کاربردهای مهم هوش مصنوعی را طراحی و قیمت‌گذاری بسته‌های سفر دانست و گفت: ما باید بتوانیم با استفاده از هوش مصنوعی بسته‌های پنج، هفت و ۱۰ روزه برای گردشگران خارجی طراحی کنیم و آنها را در اختیار آژانس‌های خارجی قرار دهیم.
ساسان ادامه داد: گردشگر خارجی معمولاً از حدود یک سال قبل برای سفر خود برنامه‌ریزی می‌کند و نمی‌تواند منتظر بماند تا روز سفر برسد و بعد تصمیم بگیرد. بنابراین باید از مدت‌ها قبل بدانیم یک سفر پنج یا هفت یا ۱۰ روزه به ایران چقدر هزینه دارد.
او گفت: اگر بتوانیم از هوش مصنوعی کمک بگیریم، می‌توانیم هزینه‌ها را محاسبه و بسته سفر را قیمت‌گذاری کنیم. یکی از مشکلات ما این است که نمی‌توانیم قیمت فردا را مشخص کنیم. امیدوارم هوش مصنوعی بتواند در این زمینه به ما کمک کند.
ساسان با اشاره به تجربه یکی از گردشگران خارجی که پس از سفر به ایران درباره این کشور نوشته است، گفت: یکی از گردشگرانی که من راهنمای او بودم، در انگلستان کتابی نوشت و در آن درباره سفر خود به ایران و هزینه‌های سفر توضیح داد. این نمونه نشان می‌دهد که خود گردشگر می‌تواند بهترین تبلیغ برای کشور باشد.
او در ادامه به تجربه گردشگران خارجی در شهر یزد اشاره کرد و گفت: بعضی از گردشگران نسبت به نوع پوشش و برخی محدودیت‌ها مسئله داشتند و حتی با خودشان لباس و مانتو آورده بودند تا بتوانند شرایط را رعایت کنند.
ساسان تأکید کرد: ایران در سراسر دنیا علاقه‌مندانی دارد که با عشق به این کشور می‌آیند. باید بعضی از پیچ‌ها و محدودیت‌ها را کمتر کنیم تا بتوانیم این علاقه را به گردشگری واقعی تبدیل کنیم.
او در پایان گفت: اگر بتوانیم از هوش مصنوعی برای قیمت‌گذاری و طراحی بسته‌های سفر استفاده کنیم و در کنار آن موانع موجود را کاهش دهیم، می‌توانیم از ظرفیت علاقه‌مندان به ایران در سراسر جهان استفاده کنیم.
هوش مصنوعی یک ابزار خنثی نیست
دکتر حسن افراخته در آغاز بحث خود گفت: شاید بهتر باشد ابتدا درباره خود مفهوم هوش مصنوعی و جایگاه آن در شبکه های اجتماعی و اقتصادی صحبت کنیم.
او افزود: هوش مصنوعی یک موجودیت مستقل نیست، بلکه یک شبکه فعال از انسان‌ها و فرایندهاست. بنابراین به جای اینکه فقط بپرسیم آیا هوش مصنوعی انسان را جایگزین می‌کند یا نه، باید بپرسیم هوش مصنوعی در ایران در چه شبکه‌ای قرار خواهد گرفت، به چه چیزهایی وابسته خواهد بود، چه روابطی را تغییر خواهد داد و چه بازیگرانی را تقویت یا حذف می‌کند.
افراخته ادامه داد: هوش مصنوعی یک ابزار خنثی نیست، بلکه یک «میانجی» است. میانجی با واسط تفاوت دارد. واسط فقط اطلاعات را از یک طرف به طرف دیگر منتقل می‌کند، اما میانجی می‌تواند در محتوا و مسیر دخالت کند و حتی پیامدهایی ایجاد کند که از ابتدا قابل پیش‌بینی نبوده‌اند.
او گفت: در جهان کلاسیک، معمولاً کنش و تصمیم به یک انسان نسبت داده می‌شد، اما امروز تصمیم‌ها از مسیر مجموعه‌ای پیچیده از پایگاه‌های داده، اطلاعات، قوانین، شرکت‌ها، حسگرها و سامانه‌های محاسباتی عبور می‌کنند. بنابراین تصمیم‌گیرنده دیگر همیشه یک فرد مشخص و قابل مشاهده نیست.
افراخته با اشاره به حجم سرمایه‌گذاری جهانی در حوزه هوش مصنوعی اظهار کرد: در سال‌های اخیر شرکت‌های بزرگ فناوری سرمایه‌گذاری‌های بسیار گسترده‌ای در این حوزه انجام داده‌اند و این مسئله نشان می‌دهد که هوش مصنوعی دیگر یک فناوری حاشیه‌ای نیست.
او با اشاره به وضعیت آمریکا و چین و تمرکز زنجیره تأمین فناوری هوش مصنوعی در چند کشور و شرکت بزرگ گفت: ایران باید جایگاه خودش را در این زنجیره مشخص کند و بداند قرار است در این ساختار جهانی چه نقشی داشته باشد.
افراخته همچنین به نمونه‌هایی از کاربرد هوش مصنوعی در گردشگری اشاره کرد و گفت: در برخی کشورها سامانه‌هایی وجود دارد که گردشگر اطلاعات مربوط به علایق، بودجه و برنامه سفر خود را وارد می‌کند و سامانه بر اساس این اطلاعات برای او برنامه سفر طراحی می‌کند.
او افزود: این سامانه می‌تواند فعالیت‌های مناسب، غذا، زمان‌بندی سفر و حتی شیوه جابه‌جایی را پیشنهاد دهد و با گردشگر به زبان‌های مختلف ارتباط برقرار کند. همچنین اطلاعات سفر و رفتار گردشگران می‌تواند برای برنامه‌ریزی‌های بعدی مورد استفاده قرار گیرد.
افراخته با اشاره به اینکه گردشگران خارجی از مدت‌ها قبل برای سفر برنامه‌ریزی می‌کنند، گفت: برای مثال، فردی که در آلمان می‌خواهد ۲۰ روز مرخصی بگیرد، ممکن است از چند ماه قبل برای سفر خود برنامه‌ریزی کند. هوش مصنوعی می‌تواند با توجه به بودجه و زمان او مشخص کند چه تجربه‌ای می‌تواند داشته باشد.
او در پایان تأکید کرد: ما باید خودمان را برای گردشگری آماده کنیم که مسافر آن از قبل برنامه‌ریزی کرده، بودجه مشخص دارد و انتظار دارد بر اساس اطلاعات دقیق، بهترین تجربه ممکن برای او طراحی شود.
گردشگری ایران نیازمند راهبرد روشن است
دکتر نادر کریمیان سردشتی با اشاره به نقش روزافزون هوش مصنوعی در مدیریت گردشگری گفت: هوش مصنوعی امروز در مدیریت و به‌خصوص در صنعت گردشگری نقش مهمی پیدا کرده است. این فناوری می‌تواند در سازمان‌دهی صنعت گردشگری، بهبود تجربه گردشگر، مدیریت مقصد و ارائه اطلاعات به گردشگران مورد استفاده قرار گیرد.
او افزود: گردشگری با حوزه‌های مختلفی مانند ساخت‌وساز، حمل‌ونقل، کشاورزی و صنایع غذایی ارتباط دارد و بنابراین نمی‌توان آن را به صورت یک حوزه جداگانه دید.
کریمیان با اشاره به شرایط ایران گفت: استفاده از هوش مصنوعی در گردشگری به فرهنگ، ظرفیت‌ها، شرایط سیاسی و اجتماعی کشور وابسته است گردشگران در ایران با مسائل جدی فرهنگی، اجتماعی و امنیتی مواجه هستند. موضوع پوشش نیز یکی از همین مسائل است.
او نبود راهبرد مشخص و بازاریابی مؤثر را یکی از مشکلات اصلی گردشگری ایران دانست و گفت: ما در زمینه خدمات و مراکز مرتبط با گردشگری داخلی و خارجی و همچنین دسترسی به اطلاعات با محدودیت‌هایی مواجهیم.
کریمیان با اشاره به تعداد گردشگران برخی کشورهای جهان گفت: میزان ورود گردشگر می‌تواند یکی از نشانه‌های موفقیت صنعت گردشگری و حتی ثبات سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی یک کشور باشد. کشورهایی مانند فرانسه و اسپانیا سالانه تعداد زیادی گردشگر جذب می‌کنند و حتی کشورهایی مانند عمان نیز در این زمینه رشد قابل توجهی داشته‌اند.
او ادامه داد: جنگ و شرایط منطقه قطعاً بر گردشگری اثر دارد، اما مسئله ما فقط وضعیت امروز نیست. در سه یا چهار دهه گذشته نیز ایران سیاست روشن و مشخصی برای توسعه گردشگری نداشته است.
کریمیان تأکید کرد: هوش مصنوعی حدود چند سال است که به شکل جدی وارد صنعت گردشگری شده و ما باید به جای اینکه مشکلات را فقط به عنوان مانع ببینیم، آنها را به فرصت تبدیل کنیم. یکی از مهم‌ترین حوزه‌های استفاده از هوش مصنوعی در ایران می‌تواند افزایش کارآمدی مدیریت گردشگری باشد.
آینده گردشگری، همکاری انسان و هوش مصنوعی است
دکتر مجتبی جاودان با اشاره به فرصت‌ها و نگرانی‌های ناشی از هوش مصنوعی گفت: هوش مصنوعی مانند بسیاری از فناوری‌های دیگر هم شامل فرصت‌هایی می‌شودو هم نگرانی ایجاد می‌کند. اگرچه ریشه‌های آن به دهه ۱۹۵۰ بازمی‌گردد، اما تأثیر آن در دهه اخیر و به‌خصوص سه یا چهار سال گذشته بسیار افزایش یافته است.
او افزود: سرعت تغییرات فناوری‌های هوشمند در سال‌های اخیر به اندازه‌ای زیاد است که اگر ایران وارد این حوزه نشود، فاصله بزرگی میان ما و کشورهای منطقه ایجاد خواهد شد.
جاودان با اشاره به حرکت از هوش مصنوعی کلاسیک به سمت هوش مصنوعی مولد گفت: چت‌جی‌پی‌تی یکی از نمونه‌های هوش مصنوعی مولد و گفت‌وگومحور است و امروز بحث به سمت مرحله‌ای رفته که در آن همکاری انسان و هوش مصنوعی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
او تأکید کرد: نباید اختیار مطلق را به هوش مصنوعی بدهیم. انسان همچنان باید در جایگاه تصمیم‌گیرنده اصلی باقی بماند.
جاودان با اشاره به تجربه هتل‌هایی که زودتر از دیگران به سراغ سامانه‌های هوشمند و رباتیک رفتند، گفت: در ابتدا استفاده از ربات‌ها جذابیت زیادی برای مشتریان داشت، اما بعد مشخص شد که در نقاطی که ارتباط مستقیم با کارکنان و ارتباط عاطفی اهمیت دارد، حذف انسان می‌تواند اثر منفی داشته باشد.
او افزود: گردشگری فقط یک فرایند مکانیکی نیست. هرجا ارتباط انسانی با مشتری اهمیت دارد، انسان باید حضور داشته باشد.
جاودان درباره شرایط ایران گفت: ما باید از تجربه کشورهای دیگر استفاده کنیم و در عین حال بدانیم که ایران در بسیاری از حوزه‌ها دیرتر وارد این مسیر شده است. بنابراین نباید اشتباهات دیگران را تکرار کنیم.
او یکی از پیش‌نیازهای استفاده مؤثر از هوش مصنوعی را شکل‌گیری حکمرانی هوشمند و زیرساخت‌های لازم دانست و گفت: اگر زیرساخت شبکه، سیاست‌گذاری و هماهنگی لازم وجود نداشته باشد، فاصله ایران با دیگر کشورها بیشتر خواهد شد.
جاودان همچنین بر اصلاح برنامه‌های دانشگاهی تأکید کرد و گفت: کافی نیست فقط دو واحد درباره هوش مصنوعی به برنامه‌های درسی اضافه کنیم. باید در سطوح مختلف دانشگاهی، آموزش مرتبط با هوش مصنوعی ارائه شود.
او افزود: ایران نیروی انسانی جوان و توانمندی دارد که می‌تواند وارد این حوزه شود. در سطح کسب‌وکار نیز باید هوش مصنوعی وارد هتل‌ها، مراکز اقامتی و خدمات گردشگری شود.
جاودان با اشاره به فناوری‌هایی مانند بلاک‌چین، اینترنت اشیا، کلان‌داده و چت‌بات‌ها گفت: این فناوری‌ها می‌توانند در شناخت الگوهای رفتاری گردشگران، سلیقه آنها و نحوه سفرشان مورد استفاده قرار گیرند.
او در پایان تأکید کرد: اگر این اقدامات در قالب یک سیاست یکپارچه انجام نشود، هر مجموعه به صورت جزیره‌ای فعالیت خواهد کرد و ارزش واقعی ایجاد نخواهد شد.
هوش مصنوعی بدون داده مانند موتور بدون سوخت است
دکتر مهدی باصولی با اشاره به فاصله میان آموزش دانشگاهی و نیازهای بازار کار گفت: یکی از مشکلات اصلی این است که برنامه‌های درسی دانشگاه‌ها بدون مشارکت جدی فعالان صنعت تدوین می‌شوند و در نتیجه فارغ‌التحصیلان فاصله قابل توجهی با بازار کار پیدا می‌کنند.
او افزود: نشست‌هایی مانند این می‌تواند به کاهش این فاصله کمک کند، زیرا دانشگاه و صنعت را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد.
باصولی درباره هوش مصنوعی سه نکته را مطرح کرد و گفت: نخستین مسئله این است که جامعه ما نگاه تقلیل‌گرایانه‌ای به هوش مصنوعی دارد و هوش مصنوعی را مساوی چت‌بات می‌داند.
او ادامه داد: اگر یک اداره یا مجموعه گردشگری را به یک چت‌بات وصل کنیم، به این معنا نیست که از هوش مصنوعی استفاده کرده‌ایم. هوش مصنوعی باید بتواند الگوها را از داده‌ها پیدا کند، کلان‌داده را تحلیل کند، قیمت‌گذاری پویا انجام دهد، احساسات بازار را تشخیص دهد و جریان سفر گردشگران را پیش‌بینی کند.
باصولی دومین مسئله را داده دانست و گفت: هوش مصنوعی به داده نیاز دارد، اما داده‌های گردشگری ایران ضعیف، پراکنده و جزیره‌ای است. داده‌های ما در بسیاری از موارد قابل اعتماد و منسجم نیستند.
او تأکید کرد: هوش مصنوعی بدون داده مانند موتوری است که سوخت ندارد. اگر داده مناسب نداشته باشیم، نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم هوش مصنوعی عملکرد مطلوبی داشته باشد.
باصولی درباره دانشگاه نیز گفت: مسئله فقط این نیست که دو واحد درسی درباره هوش مصنوعی به دانشگاه اضافه کنیم. باید هوش مصنوعی در سایر دروس نیز به عنوان یک ابزار و پلتفرم وارد شود و این مسئله به بازنگری اساسی در برنامه‌های آموزشی نیاز دارد.
هوش مصنوعی جایگزین انسان نیست
دکتر اسدالله جودکی با اشاره به اهمیت هوش مصنوعی برای مجموعه خود گفت: ما هوش مصنوعی را موضوع مهمی می‌دانیم و به همین دلیل مقرر شده است همکاران طی دو تا سه ماه آینده دوره‌های مقدماتی هوش مصنوعی را بگذرانند و ادامه همکاری در سال آینده نیز به گذراندن این دوره‌ها وابسته خواهد بود.
جودکی با اشاره به تجربه استفاده از هوش مصنوعی گفت: ما در برخی موارد به شکل پراکنده از این فناوری استفاده کرده‌ایم، اما در حوزه‌هایی مانند موزه و پژوهش، خروجی‌های عجیب و حتی تحلیل‌های بسیار نادرست نیز دیده‌ایم.
او تأکید کرد: هوش مصنوعی یک ابزار است و نباید آن را جایگزین انسان بدانیم.
مسئله اصلی، بازطراحی گردشگری است
آقای محمدحسین یزدانی با اشاره به سابقه استفاده از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در صنایع مختلف گفت: بسیاری از فناوری‌هایی که امروز به شکل روزمره استفاده می‌کنیم، مانند نقشه‌های تلفن همراه و محاسبه مسیر و ترافیک، در واقع نمونه‌هایی از استفاده از هوش مصنوعی هستند.
او با اشاره به کلیدواژه «بازطراحی» در شعار امسال گردشگری گفت: این واژه اهمیت زیادی دارد. ما باید شرایط فعلی را بازطراحی کنیم.
یزدانی افزود: نمی‌توانیم هوش مصنوعی را روی شرایط موجود موزه یا گردشگری سوار کنیم و بگوییم حالا از هوش مصنوعی استفاده کرده‌ایم. باید از ساخت موزه تا ورود گردشگر، انتخاب آثار، نحوه ارائه و تفسیر آنها را دوباره طراحی کنیم.
او تأکید کرد: هوش مصنوعی در نقطه اوج خود با مسئله روایت مواجه می‌شود. روایت یکی از عناصر اصلی گردشگری است.
یزدانی با اشاره به مفهوم تجربه گفت: تجربه گردشگری هم بخش مکانیکی دارد و هم بخش انسانی. هنوز مشخص نیست هوش مصنوعی تا چه اندازه می‌تواند خاطره، احساس و عاطفه را بازتولید کند.
او با اشاره به تجربه شخصی خود به عنوان راهنما گفت: هوش مصنوعی می‌تواند صحبت‌های یک راهنما را در لحظه بشنود و تحلیل کند و حتی خطاهای او را تشخیص دهد. شاید این مسئله آزادی عمل راهنما را کمتر کند، اما در عین حال اهمیت خلاقیت انسانی را بیشتر می‌کند.
یزدانی در پایان گفت: ایران هنوز با این مرحله فاصله دارد و باید تحولات جهانی در زمینه بازطراحی را دنبال کند و هرجا لازم است، آنها را به شکل مناسب با شرایط ایران تطبیق دهد.
پیش از هوش مصنوعی باید به میراث فرهنگی توجه کنیم
دکتر اکبر پورفرج با تأکید بر اینکه پیش از پرداختن به هوش مصنوعی مسائل بنیادی‌تری در حوزه گردشگری و میراث فرهنگی وجود دارد، گفت: در شرایط جنگی معمولاً کشورها مسائل دیگری را در اولویت قرار می‌دهند و ممکن است موضوعاتی مانند گردشگری در حاشیه قرار گیرد، اما این نباید باعث شود مسائل اساسی میراث فرهنگی فراموش شود.
او با انتقاد از وضعیت مدیریت میراث فرهنگی گفت: سال‌هاست در مدیریت میراث فرهنگی حرکت و تغییر جدی ندیده‌ایم. حتی برخی محوطه‌های باستان‌شناختی اطراف تهران وضعیت بسیار نامناسبی دارند.
پورفرج با اشاره به ضرورت آگاهی‌رسانی درباره محوطه‌های تاریخی اظهار کرد: در برخی موارد مردم تصور می‌کنند تپه‌های باستانی محل وجود طلا و گنج هستند، در حالی که اگر مردم درباره ارزش واقعی این محوطه‌ها و آثار تاریخی آگاهی داشته باشند، می‌توان از غارت و تخریب آنها جلوگیری کرد.
او ادامه داد: اشیایی که در کاوش‌های باستان‌شناسی به دست می‌آیند، در بسیاری موارد به شکل مناسب تحویل گرفته یا نگهداری نمی‌شوند و بعداً امکان دسترسی و پژوهش روی آنها وجود ندارد.
پورفرج گفت: یکی از مسائل بنیادی ما این است که هنوز حوزه دانشگاهی مدیریت میراث فرهنگی به اندازه کافی شکل نگرفته است. من سال‌ها برای ایجاد چنین حوزه‌ای تلاش کرده‌ام، اما وزارتخانه در این زمینه آن‌طور که باید همراهی نکرده است.
او با اشاره به محوطه‌هایی که در برنامه‌های گردشگری قرار نمی‌گیرند، گفت: راهنمایان گردشگری بسیاری از این مکان‌ها را می‌شناسند، اما در برنامه سفر گردشگران قرار نمی‌گیرند. برای مثال، «چشمه‌علی» فقط یک تپه نیست، بلکه یک محوطه تاریخی با ارزش‌های متعدد است.
پورفرج افزود: وقتی حتی چنین مکان‌هایی را نمی‌شناسیم و در برنامه گردشگری قرار نمی‌دهیم، باید بپرسیم قرار است گردشگر را به کجا ببریم؟
او همچنین پیشنهاد کرد در کنار بحث‌های مربوط به هوش مصنوعی، نشست‌هایی با راهنمایان گردشگری برای بررسی مشارکت مردم در حفاظت از میراث فرهنگی برگزار شود.
پورفرج با اشاره به مراحل تبدیل یک ظرفیت به محصول گردشگری گفت: میان منابع، میراث، جاذبه و محصول گردشگری مراحل مختلفی وجود دارد و ایران در بسیاری از موارد هنوز در مرحله شناسایی و حفظ منابع خود با مشکل مواجه است.
او تأکید کرد: گردشگری بر خلاقیت استوار است. هوش مصنوعی نمی‌تواند به تنهایی یک محتوای کاملاً جدید و مستقل از داده‌های قبلی ایجاد کند. خروجی هوش مصنوعی تا حد زیادی از تجربه‌ها و محتواهایی که پیش از آن تولید شده‌اند تأثیر می‌گیرد.
پورفرج در پایان بر ضرورت تقویت مدیریت میراث فرهنگی در دانشگاه‌ها و توجه جدی‌تر به این حوزه تأکید کرد.
مسئله اصلی، عملیاتی کردن هوش مصنوعی است
آقای محمداسماعیل ارجمندی با اشاره به فعالیت رسانه‌ای خود گفت: مجله سفرنویسان از نخستین رسانه‌های کشور بوده که استفاده از هوش مصنوعی را در حوزه گردشگری دنبال کرده و درباره کاربردهای این فناوری در محتوا و استراتژی گردشگری مطالب مختلفی منتشر کرده است.
او با اشاره به مباحث دانشگاهی مطرح‌شده در نشست گفت: بحث‌های مطرح‌شده بیشتر جنبه دانشگاهی داشت. باید ببینیم در عمل کدام مجموعه‌ها از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند و چه اتفاقی در بازار افتاده است.
ارجمندی با اشاره به تجربه یک هتل گفت: یک هتل در کشور از هوش مصنوعی در چند مرحله استفاده کرده است. این سامانه می‌تواند نظرات مهمانان را تحلیل کند، نقاط ضعف را شناسایی کند، فروش و قیمت‌گذاری را مورد بررسی قرار دهد و در حال تکمیل است تا در اختیار هتل‌های دیگر نیز قرار گیرد.
او افزود: مدیران جوان معمولاً نگاه عملیاتی‌تری به هوش مصنوعی دارند و بهتر متوجه می‌شوند که این فناوری چگونه باید در کسب‌وکار استفاده شود.
ارجمندی با اشاره به تجربه حضور یک نیروی جوان در یک مجموعه گفت: فردی حدود ۲۲ یا ۲۳ ساله در مجموعه ما روی هوش مصنوعی کار می‌کرد و به کارکنان قدیمی‌تر گفته شد که برای یادگیری این حوزه از او استفاده کنند.
او تأکید کرد: نسل زد و نسل آلفا با هوش مصنوعی و شبکه‌های اجتماعی رشد کرده‌اند و کسب‌وکارها باید خودشان را با این نسل هماهنگ کنند.
ارجمندی یکی از چالش‌های مهم را آموزش نیروی انسانی دانست و گفت: باید مشخص کنیم کدام دانشگاه‌ها برنامه تخصصی در این حوزه دارند و چه شرکت‌هایی حاضرند برای آموزش نیروهای خود هزینه کنند.
او ادامه داد: حتی در شرایطی که درباره برگزاری دوره‌های آموزشی صحبت می‌شود، برخی مدیران هتل‌ها و آژانس‌ها حاضر نیستند برای آموزش خود یا نیروهای کلیدی‌شان هزینه کنند.
ارجمندی در پایان تأکید کرد: هوش مصنوعی روی کاغذ و در کتاب بسیار زیباست، اما مسئله اصلی عملیاتی کردن آن است. برای این کار باید به تخصص و نسل جوان اعتماد کنیم و فاصله میان دانشگاه و بازار را کاهش دهیم.
هوش مصنوعی می‌تواند جوامع محلی را توانمند کند
دکتر علیرضا دربان آستانه با اشاره به فضای نشست گفت: یکی از نکات مثبت این جلسه این است که افراد مختلف با تخصص‌های گوناگون درباره یک موضوع مشترک صحبت می‌کنند.
او با اشاره به فعالیت خود در حوزه گردشگری جامعه‌محور گفت: ارتباط من با هوش مصنوعی بیشتر از طریق دانشجویان شکل گرفته است.
دربان آستانه هوش مصنوعی را به موجی سریع تشبیه کرد و گفت: هوش مصنوعی مثل یک موج بسیار سریع است. اگر سوار این موج شویم، فاصله ما با دیگران بیشتر می‌شود و اگر دیر وارد شویم، ممکن است زیر این موج باقی بمانیم.
او افزود: در یکی دو سال اخیر جوانانی را دیده‌ایم که با استفاده از هوش مصنوعی توانسته‌اند فیلم‌هایی تولید کنند که از نظر کیفیت به آثار سطح بالای سینمایی نزدیک شده‌اند.
دربان آستانه تأکید کرد: در گردشگری جامعه‌محور، باید گردشگری به همه مردم برسد و فقط در اختیار سرمایه‌گذاران و افراد ثروتمند نباشد.
او ادامه داد: هوش مصنوعی همین حالا هم در حال ایجاد تفاوت میان افراد است. فردی که بتواند از هوش مصنوعی، تولید تصویر و الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی برای معرفی روستا، شهر یا جاذبه خود استفاده کند، توان بسیار بیشتری پیدا می‌کند.
دربان آستانه گفت: حتی در درون صنعت گردشگری نیز جایگاه بازیگران در حال تغییر است و ابزارهای جدید می‌توانند قدرت برخی افراد و مجموعه‌ها را بیشتر کنند.
او در عین حال درباره مسئله داده هشدار داد و گفت: هوش مصنوعی بر داده استوار است و بخش زیادی از این داده‌ها توسط شرکت‌های بزرگ تولید می‌شود. بنابراین الگوریتم‌ها نیز ممکن است تحت تأثیر همان داده‌ها قرار بگیرند و گاهی توصیه‌های نادرست ارائه دهند.
دربان آستانه افزود: از طرف دیگر، ممکن است یک فرد در یک روستا ایده خوبی داشته باشد اما نتواند آن را به شکل مناسب بیان کند. گفتوگو با هوش مصنوعی می‌تواند به او کمک کند تا ایده خود را شکل دهد و آن را به محصول تبدیل کند.
او در پایان تأکید کرد: هوش مصنوعی را نمی‌توان نادیده گرفت و هرچه در استفاده از آن تأخیر کنیم، فاصله‌ها بیشتر خواهد شد. این مسئله به‌خصوص برای جوامع محلی اهمیت دارد، زیرا می‌توانند از فرصت‌های این فناوری برای توسعه استفاده کنند.
گردشگری ایران به حکمرانی هوش مصنوعی نیاز دارد
دکتر علی موحد با اشاره به تحول جایگاه هوش مصنوعی گفت: هوش مصنوعی در سال‌های گذشته بیشتر یک ابزار بود، اما امروز به موتور تحول صنعت تبدیل شده و این مسئله در گردشگری نیز دیده می‌شود.
او گفت: گردشگری را می‌توان به دو بخش دانش علمی_ نظری و صنعت حرفه‌ای تقسیم کرد. ایران در استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی برای پژوهش تا حدی پیشرفت کرده، اما در تولید خود فناوری هوش مصنوعی هنوز فاصله داریم.
موحد با اشاره به کاربردهای هوش مصنوعی در کشف مقصد، مدیریت مقصد، تغییر برنامه سفر و تجربه گردشگر گفت: آمارهای جهانی نشان می‌دهد هوش مصنوعی در بخش‌های مختلف گردشگری در حال گسترش است و نمی‌توان گفت که این فناوری در گردشگری کار نمی‌کند. مسئله این است که ما هنوز آن را به شکل جدی دنبال نکرده‌ایم.
او تأکید کرد: تجربه گردشگر یکی از مهم‌ترین بخش‌های گردشگری است و هوش مصنوعی می‌تواند در ارتقای این تجربه نقش داشته باشد.
موحد درباره وضعیت ایران گفت: استفاده ما از هوش مصنوعی بیشتر نقطه‌ای است تا سیستمی. مشکل گردشگری ما نیز همین است؛ حکمرانی گردشگری به صورت سیستماتیک شکل نگرفته است.
او افزود: ما با مشکل داده، زیرساخت و مدیریت مواجهیم. در برخی نقاط کشور پروژه‌هایی در زمینه داده و فناوری شروع شده، اما هنوز نتوانسته‌ایم این پروژه‌ها را به یک نظام منسجم تبدیل کنیم.
موحد تأکید کرد: باید در حوزه هوش مصنوعی، زیرساخت و داده سرمایه‌گذاری کنیم و حکمرانی مشخصی برای گردشگری داشته باشیم تا بخش خصوصی بتواند تجربه گردشگر و مدیریت مقصد را بهبود دهد.
او در پایان گفت: اگر این زیرساخت ایجاد نشود، پروژه‌های نقطه‌ای و جزیره‌ای دوباره تکرار می‌شوند و خروجی بزرگی به دست نمی‌آید. باید از گردشگری نقطه‌ای به سمت حکمرانی هوش مصنوعی در گردشگری حرکت کنیم.
کلید تحول گردشگری، بازطراحی است
دکتر مریم صداقت گفت: در آینده مزیت رقابتی یک مقصد فقط به این وابسته نیست که چه جاذبه‌هایی دارد، بلکه به این بستگی دارد که تا چه اندازه می‌تواند داده‌های گردشگر را به تجربه بهتر تبدیل کند.
او افزود: مسئله اصلی فقط هوش مصنوعی یا عملیاتی کردن آن نیست. ابتدا باید مشخص کنیم هوش مصنوعی قرار است چه چیزی را بهبود دهد. شعار امسال نیز ما را به سمت دستورکار دیجیتال و استفاده از هوش مصنوعی برای بازطراحی گردشگری هدایت می‌کند و واژه کلیدی در اینجا «بازطراحی» است.
صداقت تأکید کرد: صرف اضافه کردن فناوری به فرایندهای موجود به معنای تحول نیست. برای اینکه هوش مصنوعی بتواند به عامل واقعی تحول تبدیل شود، ابتدا باید زیرساخت، ارتباطات، داده قابل اعتماد و نیروی انسانی توانمند وجود داشته باشد.
او گفت: اگر یک بروشور کاغذی را دیجیتال کنیم، فقط دیجیتالی‌سازی انجام داده‌ایم، نه بازطراحی. اما اگر از اطلاعات گردشگر درباره علایق، زمان، بودجه و ویژگی‌های فردی او استفاده کنیم و تجربه‌ای متناسب با خودش بسازیم، وارد مرحله بازطراحی شده‌ایم.
صداقت نخستین سطح بازطراحی را «تجربه گردشگر» دانست و گفت: گردشگر آینده به دنبال تجربه شخصی‌سازی‌شده است. برای مثال، اگر فردی سه روز زمان داشته باشد، به معماری علاقه‌مند باشد، غذای محلی را دوست داشته باشد، همراه خانواده سفر کند و بودجه متوسطی داشته باشد، هوش مصنوعی می‌تواند بر اساس این ویژگی‌ها برنامه‌ای متناسب با او طراحی کند.
او سطح دوم را بازطراحی کسب‌وکارهای گردشگری دانست و گفت: هتل‌ها، رستوران‌ها و کسب‌وکارهای کوچک می‌توانند از داده و هوش مصنوعی برای پیش‌بینی تقاضا، قیمت‌گذاری، بازاریابی و شناخت بهتر مشتری استفاده کنند.
صداقت افزود: مسئله فقط کاهش هزینه نیست، بلکه شناخت بهتر مشتری و ایجاد تجربه بهتر برای اوست.
او سطح سوم را بازطراحی مدیریت مقصد و حکمرانی دانست و گفت: هوش مصنوعی می‌تواند به توزیع گردشگران، کاهش ازدحام، مدیریت مصرف منابع و ایجاد تعادل میان توسعه و پایداری کمک کند.
صداقت با اشاره به اصفهان گفت: می‌توان گردشگر را فقط به جاذبه‌های مشهور نبرد، بلکه تجربه‌های محلی، صنایع دستی، روستاهای اطراف و نقاط کمتر شناخته‌شده را نیز به او معرفی کرد. در این صورت هوش مصنوعی فقط ابزار بازاریابی نیست، بلکه ابزاری برای توزیع متعادل گردشگر در مقصد است.
او چهارمین سطح را بازطراحی سرمایه انسانی عنوان کرد و گفت: نیروی انسانی از فناوری مهم‌تر است. ما به متخصصان گردشگری نیاز داریم که تحلیل داده، هوش مصنوعی مولد، اخلاق دیجیتال و تفکر انتقادی را بشناسند.
صداقت تأکید کرد: انسان باید بداند چه زمانی به خروجی هوش مصنوعی اعتماد کند و چه زمانی آن را به چالش بکشد.
او در ادامه بر ضرورت توجه به حریم خصوصی، امنیت داده و اصالت فرهنگی تأکید کرد و گفت: هرچه گردشگری بیشتر به داده و هوش مصنوعی وابسته شود، مسئولیت ما برای حفاظت از داده و فرهنگ نیز بیشتر خواهد شد.
صداقت در پایان گفت: گردشگری نه با فناوری آغاز می‌شود و نه با فناوری پایان می‌یابد. گردشگری به واسطه انسان معنا پیدا می‌کند. ما فقط محصول نمی‌فروشیم، بلکه خاطره، احساس مهمان‌نوازی و تجربه ایجاد می‌کنیم.
او تأکید کرد: آینده، آینده رقابت انسان و هوش مصنوعی نیست، بلکه آینده همکاری انسان و هوش مصنوعی است. باید ببینیم چه کاری را می‌توانیم به هوش مصنوعی بسپاریم تا انسان فرصت بیشتری برای انجام کارهای خلاقانه و انسانی داشته باشد.
گردشگری نیازمند حکمرانی هوشمند است
دکتر آزاده عابدین‌زاده با اشاره به سه سال فعالیت داوطلبانه خود برای ثبت روستای جهانی سهیلی گفت: موضوع این نشست را باید در چارچوب زیست‌بوم گردشگری ایران دید. ایران میراث فرهنگی، میراث ناملموس، موزه، فرهنگ و مردم دارد، اما صرف داشتن این ظرفیت‌ها کافی نیست.
او افزود: گردشگری باید در حکمرانی کشور به عنوان یک اولویت دیده شود. در اسناد سیاستی کشور بیش از ۵۰ بار اشاره مشخص به گردشگری وجود دارد، اما در عمل هنوز گردشگری در اولویت قرار نگرفته است.
عابدین‌زاده گفت: حتی در شرایط جنگ نیز می‌توان از صنعت گردشگری حمایت و همبستگی خود را با فعالان آن نشان داد.
او با اشاره به مقاله‌ای درباره حکمرانی هوشمند گردشگری گفت: وقتی از حکمرانی هوشمند صحبت می‌کنیم، اولین سؤال این است که زیرساخت ما چیست؟ اگر قرار است کمتر از دولت مطالبه کنیم، چرا هنوز داده‌های گردشگری ما دقیق نیست؟ چرا داده‌ها به اطلاعات قابل تحلیل تبدیل نشده‌اند و چرا اطلاعات در اختیار دانشگاه و پژوهشگران قرار نمی‌گیرد؟
عابدین‌زاده تجربه دوران کرونا را مورد اشاره قرار داد و گفت: در دوران کرونا نتوانستیم نگاه خود را به بحران بازطراحی کنیم و بیشتر به نوشتن دستورالعمل‌ها اکتفا کردیم. باید از بحران‌های گذشته برای آینده درس بگیریم.
او با اشاره به فعالیت زنان روستای سهیلی گفت: زنان این روستا یاد گرفته‌اند با هوش مصنوعی کلیپ‌هایی درباره صنایع دستی تولید کنند و محصولات خود را معرفی کنند. اما در همان روستا با قطع برق و نبود آنتن تلفن مواجهیم. بنابراین ابتدا باید زیرساخت داشته باشیم.
عابدین‌زاده افزود: روستای سهیلی در منطقه راهبردی تنگه هرمز قرار دارد و بخش خصوصی برای حفظ حقوق و ظرفیت‌های گردشگری تلاش می‌کند، اما باید پرسید نقش دولت در این زمینه چیست.
او با اشاره به مباحث اقتصادی گردشگری گفت: در کلاس اقتصاد به ما گفته می‌شود که کاهش ارزش پول ملی می‌تواند سفر به کشور را برای گردشگران خارجی ارزان‌تر کند، اما در شرایط ناامن، مسئله امنیت بر محاسبات اقتصادی غلبه می‌کند.
عابدین‌زاده تأکید کرد: هوش مصنوعی زمانی می‌تواند به بازطراحی گردشگری کمک کند که صنف و فعالان گردشگری بتوانند از آن برای ایجاد ارزش و بهبود کیفیت زندگی جوامع محلی استفاده کنند، نه اینکه زندگی مردم محلی را مختل کنند.
او گفت: می‌توان از داده‌های تردد سال‌های گذشته استفاده کرد تا سفرها بهتر توزیع شوند و هوش مصنوعی به عنوان ابزار حکمرانی به کار گرفته شود.
عابدین‌زاده همچنین بر ضرورت حفاظت از داده‌های شخصی و حریم خصوصی تأکید کرد و گفت: داده ماده خام حکمرانی است، اما باید مشخص شود اطلاعات شخصی و حتی اطلاعات بانکی مردم چگونه محافظت می‌شود.
او با اشاره به سامانه ارزیابی هتل‌ها گفت: وزارتخانه سامانه‌ای با عنوان «سیتا» دارد، اما من تاکنون آن را فعال و قابل استفاده ندیده‌ام و هنوز با یک نظام رصد و داشبورد دقیق و قابل اعتماد مواجه نیستیم.
عابدین‌زاده در پایان گفت: بخش خصوصی در بسیاری از موارد جلوتر از حکمرانی حرکت کرده است و ما به زیرساخت ملی داده نیاز داریم.
نباید به هوش مصنوعی عمومی وابسته شویم
دکتر محسن قادری با مقایسه هوش مصنوعی با اینستاگرام گفت: زمانی که اینستاگرام وارد جامعه شد، آمادگی و داده لازم برای مواجهه با آن را نداشتیم و این پلتفرم به تدریج روی باورها و الگوهای رفتاری نسل جوان تأثیر گذاشت.
او افزود: در حال حاضر نیز باید مراقب باشیم که استفاده از نسخه‌های عمومی و رایگان هوش مصنوعی باعث وابستگی و کاهش تحرک فکری انسان نشود.
قادری گفت: اگر همه از یک هوش مصنوعی عمومی استفاده کنند، ممکن است خروجی‌ها نیز شبیه یکدیگر شوند و در گردشگری نیز بسته‌های سفر مشابهی برای افراد مختلف ایجاد شود.
او بر ضرورت سواد هوش مصنوعی تأکید کرد و گفت: هوش مصنوعی ابزار بسیار خوبی است، اما باید بدانیم چه زمانی و چگونه از آن استفاده کنیم.
قادری افزود: علم توسط دانشمندان تولید می‌شود، اما ممکن است فناوری در اختیار قدرت‌های سیاسی و اقتصادی قرار گیرد. بنابراین باید درباره مالکیت دانش، داده و فناوری نیز فکر کنیم.
او گفت: هوش مصنوعی در گردشگری می‌تواند خدمات را به شکل جدی تغییر دهد و حتی وابستگی به آژانس‌ها و تورهای گروهی را کاهش دهد، اما در کنار آن باید مراقب وابستگی انسان به ابزار نیز باشیم.
قادری در پایان تأکید کرد: همه باید سواد استفاده از هوش مصنوعی را پیدا کنند و دولت نیز باید از تجربه‌های گذشته در حوزه شبکه‌های اجتماعی استفاده کند تا از آسیب‌های احتمالی این فناوری جلوگیری شود.
ابتدا باید تصمیم‌گیرندگان را آموزش داد
آقای سید عباس جزایری گفت: هوش مصنوعی فقط در گردشگری کاربرد ندارد و در همه حوزه‌ها می‌تواند مؤثر باشد.
او با اشاره به نسل زد و آلفا گفت: آینده متعلق به نسلی است که از ابتدا با فناوری‌های جدید بزرگ می‌شود. اگر ایران نتواند زیرساخت و توانایی لازم را ایجاد کند، نسل آینده از نظر علمی و در حوزه گردشگری نیز وابسته خواهد شد.
جزایری یکی از مشکلات اصلی را ضعف شناخت برخی تصمیم‌گیرندگان از هوش مصنوعی دانست و گفت: ابتدا باید تصمیم‌گیرندگان کشور را با این فناوری آشنا کنیم و بعد سراغ دفاتر و مجموعه‌های گردشگری برویم.
او با اشاره به تغییرات جمعیتی آینده گفت: ممکن است چند دهه دیگر بخش بزرگی از جمعیت کشور سالمند باشد. ما باید از امروز برای گردشگری سالمندان برنامه‌ریزی کنیم و هوش مصنوعی می‌تواند در این حوزه نیز کمک‌کننده باشد.
جزایری پیشنهاد کرد: دولت مسئول ایجاد زیرساخت و سخت‌افزار باشد و در بخش نرم‌افزار و کاربردهای عملی، به بخش خصوصی اعتماد کند و بخشی از تصمیم‌گیری‌ها را به آن واگذار کند.
آیا هوش مصنوعی جای نیروی انسانی را می‌گیرد؟
دکتر محمد قندهاری با اشاره به نگرانی نیروی انسانی از گسترش هوش مصنوعی گفت: یکی از موضوعات مهمی که باید درباره آن مطالعه شود، ترس کارکنان از جایگزین شدن با هوش مصنوعی است.
او افزود: بسیاری از نیروهای انسانی امروز از خود می‌پرسند که آیا هوش مصنوعی قرار است جای آنها را بگیرد و باید این نگرانی را به شکل جدی بررسی کرد.
تجربه انسانی در هتل قابل جایگزینی نیست
آقای مهدی خوش‌خرام با اشاره به نقش هوش مصنوعی در شبکه‌های اجتماعی گفت: اینستاگرام یکی از نمونه‌های روزمره‌ای است که هوش مصنوعی در آن نقش دارد. الگوریتم بر اساس جست‌وجو، رفتار و حتی بزرگ‌نمایی تصاویر، محتوای بعدی را به کاربر پیشنهاد می‌دهد، در حالی که ممکن است کاربر اصلاً متوجه نشود که هوش مصنوعی در این فرایند نقش دارد.
او گفت: در کنار استفاده از این فناوری، باید میزان آمادگی جامعه و مسئله حریم خصوصی و امنیت داده را نیز بررسی کنیم.
خوش‌خرام با طرح یک پرسش درباره رزرو هتل گفت: اگر یک گردشگر با استفاده از هوش مصنوعی هتل رزرو کند و اطلاعات مربوط به علایق و انتخاب‌هایش را در اختیار سیستم قرار دهد، آیا این اطلاعات بعداً ممکن است علیه خودش استفاده شود؟
او هشدار داد: نباید هر اطلاعات شخصی را بدون فکر در اختیار هوش مصنوعی قرار داد. خود من اطلاعاتی را در اختیار یک سیستم هوش مصنوعی گذاشتم و بعد دیدم در ادامه دوباره به همان اطلاعات اشاره می‌کند. بنابراین این سؤال وجود دارد که اطلاعات چگونه حذف می‌شوند و آیا امکان فراموش کردن آنها وجود دارد یا نه.
خوش‌خرام با اشاره به سابقه فعالیت خود در هتل‌ها گفت: در برخی هتل‌های تاریخی جهان، با وجود استفاده از فناوری‌های جدید، تجربه سنتی مهمان‌نوازی همچنان حفظ شده است.
او با اشاره به تجربه استفاده از ربات در یک هتل گفت: یک ربات برای میزبانی و یک ربات برای خدمات و نظافت داشتیم. در ابتدا برای مهمانان جذاب بود، اما بعد از مدتی جذابیت خود را از دست داد زیرا ربات نمی‌تواند لبخند، احساس و خلاقیت انسان را داشته باشد. یک میزبان انسان می‌تواند با توجه به رفتار مهمان، واکنش متفاوتی نشان دهد و احساس خود را منتقل کند.
او با اشاره به هزینه‌های بالای هتلداری در ایران گفت: وقتی یک هتل با هزینه‌های ماهانه بسیار بالا مواجه است، ابتدا باید بتواند خودش را سرپا نگه دارد و بعد درباره هوش مصنوعی صحبت کند.
او در پایان گفت: من مخالف هوش مصنوعی نیستم و خودم به مطالعه آن علاقه دارم، اما باید اولویت‌ها را بشناسیم. ابتدا باید زیرساخت‌ها و وضعیت اقتصادی و هتل‌ها را سامان دهیم و سپس سراغ توسعه گسترده هوش مصنوعی برویم.
باید کاربردهای واقعی هوش مصنوعی را پیدا کنیم
سیاوش ایمنی گفت: چنین نشست‌هایی باید در نهایت به ما کمک کنند مسیری را پیدا کنیم که آثار منفی هوش مصنوعی را کاهش دهیم و از مزایای آن بیشترین استفاده را ببریم.
او افزود: هوش مصنوعی برای ایران متوقف نمی‌شود. اگر ما دو سال از آن فاصله بگیریم، این فناوری همچنان جلو می‌رود و ما باید عقب‌ماندگی بیشتری را جبران کنیم.
ایمنی تأکید کرد: خروجی چنین نشست‌هایی نباید فقط فهرستی از کاربردها و تهدیدهای هوش مصنوعی باشد. باید مشخص کنیم مشکلات اصلی گردشگری و هتلداری ایران در حال حاضر چیست و هوش مصنوعی دقیقاً چه کمکی می‌تواند برای حل آنها انجام دهد.
او با اشاره به استفاده شخصی خود از هوش مصنوعی گفت: من در یک مورد از هوش مصنوعی برای دریافت مشاوره در زمینه روان‌شناسی استفاده کردم، زیرا این فناوری می‌تواند حجم بزرگی از دانش موجود در این حوزه را سریع پردازش کند.
ایمنی گفت: در کنار توانایی‌های هوش مصنوعی، مسئله بیکاری و تغییر مشاغل نیز باید جدی گرفته شود.
او بر ضرورت آینده‌پژوهی در صنعت گردشگری تأکید کرد و گفت: باید نسل زد، فناوری‌های جدید و تغییر سبک زندگی را بشناسیم و ببینیم صنعت گردشگری در آینده به چه سمتی خواهد رفت.
ایمنی در پایان گفت: مشکلات ایران با مشکلات سنگاپور یا اسپانیا یکسان نیست. می‌توان از تجربه کشورهای دیگر استفاده کرد، اما باید آن را با شرایط ایران تطبیق داد. زیرساخت و آموزش نیز از مهم‌ترین نقاط ضعف ما هستند.
ایران ابتدا باید گردشگری را دیجیتال کند
خانم مهسا مطهر با اشاره به تجربه راه‌اندازی استارتاپ «ایران پلنر» در سال ۱۳۹۴ گفت: من به همراه سه نفر دیگر این استارتاپ را راه‌اندازی کردیم و هدفمان این بود که سامانه‌ای ایجاد کنیم که بتواند برای مسافر فکر و برنامه‌ریزی کند.
او افزود: مشکل اصلی ما از همان ابتدا نبود داده دیجیتال گردشگری بود. داده‌هایی که وجود داشتند، در بسیاری موارد اشتباه بودند و حتی بسیاری از مکان‌ها روی نقشه‌ها ثبت نشده بودند.
مطهر گفت: ما مجبور شدیم حدود ۱۳۰۰ برنامه سفر را به صورت دستی ایجاد کنیم و بعد یک موتور جست‌وجو روی این اطلاعات بسازیم.
او با اشاره به سابقه طرح موضوع تحول دیجیتال در گردشگری جهان گفت: زمانی که سازمان جهانی گردشگری درباره دیجیتالی شدن و تحول دیجیتال صحبت می‌کرد، ایران هنوز حتی زیرساخت‌های لازم برای دیجیتال شدن گردشگری را نداشت. بنابراین طبیعی است که امروز درباره هوش مصنوعی نیز با مشکلات بنیادی مواجه باشیم.
مطهر تأکید کرد: حل بحران از جایی شروع می‌شود که مسئله را شناسایی و قبول کنیم. گردشگری ایران ابتدا باید دیجیتال شود و سپس به سمت هوش مصنوعی حرکت کند.
او درباره نقش انسان گفت: خدمات گردشگری باید همچنان انسان‌محور و تجربه‌محور باقی بمانند. هوش مصنوعی نمی‌تواند تجربه را جایگزین کند، اما می‌تواند آن را ساختارمند کند، به صورت مستمر پایش کند و نقاط بحرانی را شناسایی کند.
مطهر افزود: هوش مصنوعی جادو نیست، بلکه مرحله‌ای بعد از ابزارهای قبلی است.
او درباره نگرانی از حذف مشاغل نیز گفت: نباید تصور کنیم که هوش مصنوعی الزاماً همه مشاغل را از بین می‌برد. بسیاری از مشاغل ممکن است تغییر شکل دهند.
مطهر تأکید کرد: در پروژه‌ای که ما داشتیم، نتوانستیم ماشین را به گونه‌ای تربیت کنیم که دقیقاً مانند انسان فکر کند و هوش مصنوعی همچنان خطا دارد.
او در پایان گفت: باید درباره آینده مشاغل گردشگری آینده‌پژوهی کنیم. وقتی شرایط امنیتی بهتر شود، هوش مصنوعی می‌تواند در پایش، مدیریت و پایداری گردشگری نیز کمک کند. هدف نباید کپی کردن مسیر کشور دیگر باشد، بلکه باید ببینیم چگونه می‌توانیم ایران را در مسیر خودش بهتر کنیم.
گردشگری باید شخصی‌سازی شود
آقای پویان مقدم گفت: استفاده از هوش مصنوعی فقط به دولت وابسته نیست و خود مردم نیز می‌توانند در این زمینه نقش داشته باشند.
او با اشاره به تاریخ و تمدن ایران گفت: ما یک تمدن و تاریخ بسیار عمیق داریم و می‌توانیم با استفاده از هوش مصنوعی، گردشگری را از یک صنعت کاملاً صنعتی و انبوه به سمت گردشگری شخصی‌سازی‌شده ببریم.
مقدم افزود: به جای اینکه برای همه افراد یک بسته سفر یکسان طراحی کنیم، می‌توانیم با کمک هوش مصنوعی برای هر فرد برنامه‌ای متناسب با علایق و ویژگی‌های او ایجاد کنیم.
او درباره مشکل داده گفت: ما داده‌های خودمان را به اندازه کافی تولید نکرده‌ایم و حتی بسیاری از عناصر گردشگری را به صورت دقیق نمی‌شناسیم. ابتدا باید این عناصر را شناسایی کنیم، سپس آنها را به یکدیگر متصل و بانک اطلاعاتی ایجاد کنیم.
مقدم تأکید کرد: هر فرد باید در حوزه‌ای که برایش معنا و علاقه دارد فعالیت کند و از این طریق دانش و داده تولید شود.
او گفت: بخش خصوصی در بازار کار جدید باید راه‌حل‌های تازه پیدا کند و هوش مصنوعی می‌تواند یکی از ابزارهای مؤثر برای این کار باشد.
هوش مصنوعی را باید مانند یک زیرساخت دید
آقای ساسان قاسمی گفت: استفاده از هوش مصنوعی به توانایی و مهارت نیاز دارد و اگر نتوانیم درست از آن استفاده کنیم، صرف داشتن این فناوری فایده‌ای نخواهد داشت.
او هوش مصنوعی را به جاده تشبیه کرد و گفت: جاده به خودی خود خوب یا بد نیست. اتفاق‌های خوب و بد در آن رخ می‌دهد، اما به دلیل وقوع جرم، جاده را تعطیل نمی‌کنیم. هوش مصنوعی نیز یک زیرساخت و ابزار است و باید استفاده درست از آن را یاد بگیریم.
قاسمی با اشاره به استفاده نقطه‌ای از هوش مصنوعی در ایران گفت: نباید انتظار داشته باشیم یک وزارتخانه به تنهایی حکمرانی هوش مصنوعی را انجام دهد. برنامه‌های دولتی با تغییر دولت‌ها تغییر می‌کنند و یکی از مشکلات اصلی ما همچنان نبود داده است.
او افزود: بخش خصوصی انگیزه روشن‌تری دارد، زیرا منطق اقتصادی آن مشخص است و می‌داند برای چه چیزی باید هزینه کند.
قاسمی پیشنهاد داد: باید نقاط مختلف را به یکدیگر متصل کنیم؛ برای مثال می‌توان راهنمایان گردشگری را در قالب انجمن‌ها و کنسرسیوم‌ها کنار هم قرار داد و از این طریق تقاضا ایجاد کرد تا دولت نیز پاسخ مناسبی به آن بدهد.
او گفت: نشست‌های آینده بهتر است با حضور متخصصان هوش مصنوعی، جامعه‌شناسان و آینده‌پژوهان نیز برگزار شود.
قاسمی در پایان تأکید کرد: هوش مصنوعی باید برای حل مسائل آینده به کار گرفته شود. برای مسائل امروز، هنوز می‌توان از تفکر و ابزارهای عادی استفاده کرد.
ایران به تولید محتوای معتبر نیاز دارد
آقای آرش نورآقایی با اشاره به سرعت بالای توسعه عامل‌های هوشمند گفت: در سراسر جهان تعداد زیادی عامل هوش مصنوعی در حال تولید است و این فناوری با سرعت زیادی تغییر می‌کند.
او گفت: موضوع حکمرانی هوش مصنوعی و نحوه تعامل انسان با آن، موضوعی است که باید جدی گرفته شود.
نورآقایی با اشاره به سابقه بحث تحول دیجیتال در گردشگری گفت: سازمان جهانی گردشگری از سال ۲۰۱۸ درباره تحول دیجیتال صحبت می‌کرد و ما نیز در گذشته پیشنهاد ایجاد ساختارهای تخصصی برای این حوزه را مطرح کرده بودیم.
او افزود: هوش مصنوعی فقط موضوع گردشگری نیست و می‌تواند فلسفه، هنر، ادبیات، شیوه حل مسئله و حتی ساختارهای سیاسی و اجتماعی را تحت تأثیر قرار دهد.
نورآقایی با اشاره به تجربه خود در تولید کتاب و محتوا گفت: یکی از مشکلات جدی ایران، کیفیت داده و محتواست. هنگام تدوین مطالبی درباره تاریخ تهران، هوش مصنوعی برخی داده‌ها و اتفاقات مربوط به ایران را به دلیل نبود منابع قابل تأیید نپذیرفت و حتی در پژوهشی درباره جنگ‌های ایران و یونان نیز با همین مشکل مواجه شدم. مسئله این است که ما محتوای معتبر و قابل دسترسی کافی تولید نکرده‌ایم.
نورآقایی تأکید کرد: کشورها فقط با جاذبه‌های خود مقصد نمی‌شوند، بلکه محتوا نیز می‌تواند یک مقصد را در ذهن مردم بسازد.
او با اشاره به تغییر تصاویر گردشگری در طول تاریخ گفت: تصویر مقصد ابتدا از طریق نقاشی، سپس عکاسی، بروشور، کتاب، نقشه، راهنمای سفر و بعد شبکه‌های اجتماعی شکل گرفت و امروز هوش مصنوعی مرحله جدیدی از این مسیر را ایجاد کرده است.
نورآقایی در پایان گفت: باید با فروتنی بپذیریم که هنوز شناخت ما از هوش مصنوعی کامل نیست و حتی متخصصان جهان نیز با سرعت تحولات این فناوری غافلگیر می‌شوند.
مقصد هوشمند باید به مقصد شناختی تبدیل شود
دکتر ناصر رضایی با اشاره به ضرورت تفکیک مفاهیم مرتبط با فناوری گفت: در بحث هوش مصنوعی نباید اپلیکیشن، پلتفرم، سازمان پلتفرمی و خود هوش مصنوعی را با یکدیگر مخلوط کنیم، زیرا این مسئله مسیر بحث را دچار مشکل می‌کند.
او افزود: هوش مصنوعی فقط یک دستیار نیست، بلکه یکی از نقاط عطف تاریخ معاصر انسان است و جامعه را به سمت مسیر جدیدی خواهد برد.
رضایی با اشاره به جایگاه گردشگری در ایران گفت: گردشگری هنوز در ایران در اولویت قرار نگرفته است، اما دانشگاهیان و فعالان بخش خصوصی باید وظایف خود را انجام دهند.
او با اشاره به سابقه فعالیت خود در شکل‌گیری گردشگری به عنوان یک رشته علمی گفت: در دهه ۱۳۸۰ در تیم‌هایی حضور داشتم که برای توسعه گردشگری به عنوان یک حوزه علمی و دانشگاهی تلاش کردند و برنامه‌های درسی و دوره‌های تحصیلات تکمیلی را تدوین کردند.
رضایی تأکید کرد: نباید هوش مصنوعی را یک‌بعدی ببینیم؛ نه باید آن را کنار بگذاریم و نه باید در برابر آن مقاومت کنیم.
او مفهوم گذار از «مدل ابزار» به «زیست‌بوم شناختی» را مطرح کرد و گفت: مقصد هوشمند می‌تواند به مقصد شناختی تبدیل شود؛ یعنی نظام گردشگری باید بتواند ادراک کند، یاد بگیرد و خود را با شرایط جدید تطبیق دهد.
رضایی افزود: در دستورکار دیجیتال جدید، هوش مصنوعی باید از یک ابزار کمکی به یک نیروی محوری در سازمان تبدیل شود. برای این کار باید کل زنجیره سفر و زنجیره ارزش گردشگری بازطراحی شود.
او همچنین بر ضرورت توجه به اخلاق، جامعه محلی و محیط زیست تأکید کرد و گفت: در توسعه گردشگری باید هم انسان و جامعه محلی و هم کره زمین را در نظر بگیریم و هوش مصنوعی می‌تواند به حفظ این تعادل کمک کند.
کارآفرینی گردشگری همه‌شمول
دکتر پگاه مریدالسادات با اشاره به ضرورت توجه به کارآفرینی در گردشگری گفت: یکی از موضوعاتی که می‌تواند در ادامه این مباحث مورد توجه قرار گیرد، کارآفرینی گردشگری است.
او افزود: هوش مصنوعی می‌تواند به کارآفرینی فراگیر و همه‌شمول، به‌خصوص در مناطق روستایی و جوامع کمتر برخوردار کمک کند.
مریدسادات پیشنهاد کرد در نشست‌های آینده موضوع «کارآفرینی گردشگری همه‌شمول» به شکل تخصصی مورد بررسی قرار گیرد.
اهمیت گفتوگو درباره گردشگری و هوش مصنوعی
خانم آفرین امامی با ابراز خرسندی از حضور در این نشست و شنیدن دیدگاه‌های مختلف درباره گردشگری و هوش مصنوعی، بر اهمیت گفتوگو و تبادل نظر میان استادان، پژوهشگران و فعالان این حوزه تاکید کرد.
تحول دیجیتال فقط نصب ابزار نیست
آقای مهدی نوابی با اشاره به مفهوم تحول دیجیتال گفت: تحول دیجیتال در ابتدا به معنای تغییر در شیوه فکر کردن و حل مسائل سنتی با ابزارهای دیجیتال بود، اما در عمل گاهی به نصب اینستاگرام و ایجاد سایت‌های متعدد رزرو تقلیل پیدا کرد.
او افزود: امروز با دستورکار دیجیتال و هوش مصنوعی مواجهیم و باید این بار عمیق‌تر به مسئله نگاه کنیم.
نوابی با اشاره به گفت‌وگویی با استادان گردشگری در جهان گفت: در یک نشست آنلاین با استادان گردشگری از کشورهای مختلف، درباره ایران و هوش مصنوعی صحبت شد و این دیدگاه مطرح شد که هوش مصنوعی می‌تواند پس از پایان درگیری‌ها در بازسازی و تحلیل شرایط ایران کمک‌کننده باشد.
نمی‌توان در برابر تغییر ایستاد
دکتر رضا علی‌اصل با اشاره به ایده سازگاری و تغییر گفت: موجوداتی که در طبیعت توانسته‌اند زنده بمانند، موجوداتی هستند که توانسته‌اند خود را با تغییرات سازگار کنند. هوش مصنوعی نیز یکی از بزرگ‌ترین تغییرات پیش روی ماست و نمی‌توان آن را نادیده گرفت. مسئله اصلی این است که یاد بگیریم چگونه از هوش مصنوعی استفاده کنیم.
علی‌اصل با تأکید بر اهمیت داده افزود: هوش مصنوعی زمانی مفید است که داده مناسب وجود داشته باشد.
او با اشاره به تجربه‌ای در یکی از مناطق طبیعی کرمان گفت: در یک مورد، اطلاعاتی درباره یک مجموعه درختان سرو ایرانی و قدمت احتمالی آنها مطرح شد، اما هوش مصنوعی به دلیل نبود داده کافی درباره این موضوع، آن را غیرممکن دانست.
علی‌اصل تأکید کرد: هوش مصنوعی را می‌توان مانند یک کودک باهوش اما هنوز نابالغ دید و در شرایط فعلی همچنان باید انسان تصمیم نهایی را بگیرد.
او همچنین درباره تولید محتوای فرهنگی با هوش مصنوعی هشدار داد و گفت: اگر بدون توجه به اصالت فرهنگی از این ابزار استفاده کنیم، ممکن است محتواهایی تولید شود که به فرهنگ و هویت ما احترام نگذارد. بنابراین تدوین اصول و کدهای اخلاقی ضروری است.
هوش مصنوعی یک موج است
آقای محمود بنک‌دارنیا با تشبیه هوش مصنوعی به موج گفت: هوش مصنوعی یک موج است و ما یا باید روی آن سوار شویم، یا در برابر آن مقاومت کنیم و زیر این موج بمانیم.
او با اشاره به مشکلات ناشی از وابستگی کسب‌وکارها به اینترنت گفت: در زمان قطع اینترنت، بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک که به اینستاگرام وابسته بودند دچار مشکل شدند. با این حال، بخش خصوصی برای بقا مجبور است از ابزارهای جدید استفاده کند.
این سخنران بر اهمیت تولید محتوا و دسترسی به داده تأکید کرد و گفت: حتی اگر ایران جاذبه‌های بسیار زیادی داشته باشد، اگر محتوای مناسب تولید نکند، ممکن است در فضای جدید نتواند جایگاه خود را حفظ کند.
او همچنین نسبت به تأثیر هوش مصنوعی بر برخی مشاغل مانند ترجمه هشدار داد و گفت: مهارت‌هایی که امروز اهمیت دارند ممکن است پنج سال دیگر جایگاه دیگری پیدا کنند و باید از امروز برای این تغییر آماده شویم.
وی در پایان بر ضرورت دسترسی به ابزارها و دانش جهانی و توجه به قوانین و محدودیت‌هایی که می‌تواند ارتباط علمی و تبادل دانش را دشوار کند، تأکید کرد.
هیچ فناوری صرفاً جایگزین فناوری دیگر نمی‌شود
استاد احمد محیط طباطبایی با اشاره به تاریخ فناوری گفت: وقتی عکاسی به وجود آمد، تصور می‌شد نقاشی از بین خواهد رفت، اما چنین نشد. نقاشان خود را با شرایط جدید تطبیق دادند و سبک‌هایی مانند امپرسیونیسم و کوبیسم شکل گرفت.
او افزود: سینما، تلویزیون و سایر فناوری‌ها نیز نتوانستند هنرهای قبلی را به طور کامل حذف کنند. بنابراین نباید تصور کنیم هوش مصنوعی قرار است به سادگی جای همه چیز را بگیرد.
طباطبایی گفت: هر تحول علمی و فناوری در کنار فرصت‌ها، آثار جانبی و امکان سوءاستفاده نیز دارد. هوش مصنوعی نیز از این قاعده مستثنی نیست.
او با اشاره به نقش گردشگری در شناخت ملت‌ها گفت: سازمان‌هایی مانند یونسکو بر پایه این ایده شکل گرفتند که علم، دانش و شناخت متقابل می‌تواند به صلح کمک کند. گردشگری نیز می‌تواند موجب شود ملت‌ها یکدیگر را بهتر بشناسند.
طباطبایی با اشاره به تجربه اروپا گفت: ارتباط مردم کشورهای اروپایی و شناخت متقابل آنها در دوره پس از جنگ، یکی از عواملی بود که به کاهش دشمنی‌ها و شکل‌گیری روابط جدید میان کشورها کمک کرد.
او تأکید کرد: ایران نیازمند یک استراتژی روشن گردشگری است؛ باید مشخص باشد دولت در کجا سرمایه‌گذاری کند، بخش خصوصی در کجا وارد شود و گردشگری چگونه می‌تواند به شناخت متقابل مردم و کاهش ترس از دیگران کمک کند.
طباطبایی همچنین بر اهمیت اخلاق هوش مصنوعی تأکید کرد و گفت: تدوین و رعایت کدهای اخلاقی در استفاده از این فناوری ضروری است.
او در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به وضعیت آموزش میراث فرهنگی گفت: یکی از مشکلات ما این است که آموزش میراث فرهنگی از دوران مدرسه به شکل جدی انجام نمی‌شود. در کتاب‌های درسی ممکن است نام یک بنا آورده شود، اما آدرس، زمینه تاریخی و معنای فرهنگی آن به شکل کافی توضیح داده نمی‌شود.
طباطبایی تأکید کرد: مدیریت میراث فرهنگی نباید فقط یک حوزه محدود باشد. شناخت و حفاظت از میراث فرهنگی باید در حوزه‌های مختلف آموزشی و مدیریتی مورد توجه قرار گیرد.
او در پایان بر اهمیت حفاظت از میراث طبیعی و فرهنگی و توجه به پیامدهای اجتماعی و اقتصادی فناوری‌های جدید تأکید کرد.
گردشگری می‌تواند یکی از پیشران‌های توسعه ایران باشد
در پایان نشست، دکتر علی‌اصغر قاسمی با تشکر از استادان، پژوهشگران و فعالان حاضر گفت: طولانی شدن جلسه نشان می‌دهد که موضوع گردشگری و هوش مصنوعی برای حاضران اهمیت زیادی دارد و از همه استادان و فعالانی که در این بحث مشارکت کردند تشکر می‌کنم.
او با اشاره به فعالیت خود در خانه اندیشمندان علوم انسانی و حوزه علوم انسانی گفت: امیدوارم ایران در آینده کشوری سرافراز، موفق و برخوردار باشد و بتوانیم در حد توان خود در این مسیر نقش داشته باشیم.
وی گردشگری را یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های توسعه کشور دانست و گفت: اهمیت گردشگری می‌تواند حتی از برخی منابع سنتی مانند نفت، گاز و پتروشیمی نیز بیشتر باشد، زیرا ایران از نظر جغرافیایی، فکری، فرهنگی، تاریخی و تمدنی سرمایه عظیمی در اختیار دارد.
قاسمی افزود: ارزش این نشست فقط در تولید چند ایده خلاصه نمی‌شود. یکی از اتفاقات مهم این است که استادان دانشگاه، فعالان صنعت، پژوهشگران و اعضای جامعه مدنی در کنار یکدیگر قرار گرفتند.
او ادامه داد: شکل‌گیری چنین جمعی از افراد متخصص می‌تواند در مسیر توسعه و پیشرفت گردشگری ایران نقش داشته باشد و ما نیز در خانه اندیشمندان امیدواریم بتوانیم فعالیت‌های خود را در این حوزه گسترش دهیم.
وی با اشاره به فعالیت‌های دو سال گذشته گروه گردشگری گفت: یکی از اتفاقات مهم شکل‌گیری جمعی از افراد برجسته حوزه گردشگری از دانشگاه، صنعت و بخش‌های مختلف بوده است.
قاسمی تأکید کرد: برای ادامه این مسیر به کمک و همراهی استادان و فعالان گردشگری نیاز داریم. دولت نیز نقش مهمی در سیاست‌گذاری و اصلاح مسیر دارد، اما توسعه گردشگری فقط بر عهده دولت نیست و اندیشمندان، دانشگاهیان، فعالان مدنی و بخش خصوصی نیز باید نقش خود را ایفا کنند.
او در پایان از همه حاضران و برگزارکنندگان نشست تشکر کرد و بر ضرورت توجه جدی‌تر به گردشگری و استفاده مسئولانه و هدفمند از ظرفیت‌های فناوری‌های جدید تأکید کرد.