مرتضی بذرافشان در آیین رونمایی از کتاب «هوش مصنوعی برای فناوری هوشمند در صنعت گردشگری و مهمان‌نوازی»/هوش‌مصنوعی می‌تواند فاصله میان آموزش دانشگاهی و نیازهای صنعت گردشگری را کاهش دهد
به گزارش روابط عمومی خانه اندیشمندان علوم انسانی، آیین رونمایی و بررسی کتاب «هوش مصنوعی برای فناوری هوشمند در صنعت گردشگری و مهمان‌نوازی» به همت گروه گردشگری خانه اندیشمندان علوم انسانی و با همکاری مؤسسه جغرافیایی دانشگاه تهران، روز چهارشنبه ۲۲ مهرماه ۱۴۰۵، در دانشگاه تهران برگزار گردید.
در این نشست، سخنرانان به بررسی کاربردهای هوش مصنوعی در صنعت گردشگری و مهمان‌نوازی، نقش آن در بازاریابی و آموزش گردشگری و ظرفیت‌های آن برای تحول این صنعت پرداختند.
دکتر مرتضی بذرافشان، با تأکید بر ضرورت پیوند میان نظریه و عمل در صنعت گردشگری گفت: به نظر من، می‌توان دو موضوع را در کنار یکدیگر بررسی کرد؛ نخست، ضرورت ایجاد پیوند میان نظریه و عمل در صنعت گردشگری که سال‌هاست درباره آن صحبت می‌کنیم و دوم، پیشنهادهایی که با مطالعه فصل‌های مختلف این کتاب به ذهنم رسیده است و می‌توانیم از این پس برای توسعه آموزش و فعالیت‌های اجرایی گردشگری دنبال کنیم.
بذرافشان با اشاره به مطالب مطرح‌شده درباره ترجمه و کیفیت کتاب افزود: دوستان درباره بخش‌های مختلف کتاب و کیفیت ترجمه آن توضیح دادند. من نیز بر اساس مباحث مطرح‌شده در کتاب، پیشنهادهایی دارم که می‌توانیم آن‌ها را نقد کنیم، مورد بررسی قرار دهیم یا تکمیل کنیم. این پیشنهادها برآمده از تجربه‌ها و مطالعاتی است که داشته‌ام و امیدوارم بتوانند زمینه‌ای برای بحث و تبادل نظر بیشتر فراهم کنند.
هوش مصنوعی می‌تواند فاصله میان آموزش دانشگاهی و نیازهای صنعت گردشگری را کاهش دهد
وی با تأکید بر فاصله موجود میان آموزش دانشگاهی و نیازهای واقعی صنعت گردشگری اظهار کرد: یکی از مسائل مهم این است که آنچه در دانشگاه آموزش داده می‌شود، با آنچه صنعت گردشگری در عمل به آن نیاز دارد، فاصله دارد. می‌توانیم از هوش مصنوعی برای کاهش این فاصله استفاده کنیم. در فصل‌های مختلف کتاب، از جمله فصل‌های اول، چهارم و پنجم، موضوعات و ایده‌هایی مطرح شده است که می‌توان با اقتباس از آن‌ها، پیشنهادهای اجرایی مشخصی ارائه کرد.
بذرافشان ادامه داد: برای مثال، جا دارد دانشگاه خوارزمی یا دانشگاه تهران، آزمایشگاه یا لابراتوار هوش مصنوعی راه‌اندازی کنند تا ابزارهای موردنیاز برای آموزش و فعالیت‌های عملی در دسترس قرار بگیرد. امروز هوش مصنوعی بسیار فراتر از این است که صرفاً وارد چت‌جی‌پی‌تی شویم و از آن سؤال بپرسیم. ابزارها و قابلیت‌های متنوعی در این حوزه وجود دارد که می‌توان از آن‌ها در آموزش و فعالیت‌های مرتبط با گردشگری استفاده کرد.
وی با اشاره به امکان مشارکت مؤسسات گردشگری در این طرح افزود: می‌توان چارچوب اولیه چنین آزمایشگاهی را طراحی و راه‌اندازی کرد تا مؤسسات نیز از آن استقبال کنند و دوره‌های عملی خود را در این فضا بگذرانند. به این ترتیب، ارتباط میان دانشگاه و مؤسسات گردشگری تقویت می‌شود و آموزش‌های دانشگاهی فرصت بیشتری برای نزدیک شدن به نیازهای واقعی صنعت پیدا می‌کنند.
بذرافشان با تأکید بر ضرورت استفاده از فناوری‌های مکمل هوش مصنوعی گفت: در چنین آزمایشگاه‌هایی می‌توانیم از شبیه‌سازی و فناوری‌هایی مانند واقعیت افزوده و واقعیت مجازی نیز استفاده کنیم. شاید تصور شود این فناوری‌ها قدیمی شده‌اند، اما همچنان قابلیت استفاده دارند و می‌توانند در کنار هوش مصنوعی، تجربه‌های آموزشی مؤثرتری ایجاد کنند.
هوش مصنوعی می‌تواند آموزش زبان و مهارت‌های حرفه‌ای فعالان گردشگری را تقویت کند
دکتر بذرافشان با اشاره به ظرفیت‌های هوش مصنوعی در آموزش‌های تخصصی گردشگری گفت: موضوع دوم، استفاده از این فناوری در آموزش‌های مختلف است. برای مثال، سطح زبان انگلیسی فعالان گردشگری همواره یکی از موضوعات مطرح در این حوزه بوده است. ما تاکنون ۲۰۲ مصاحبه زبان برای متقاضیان دوره‌های راهنمای تور و مدیر فنی گردشگری را با استفاده ترکیبی از روش‌های سنتی و هوش مصنوعی انجام داده‌ایم.
وی درباره نحوه اجرای این فرایند توضیح داد: در بخشی که احراز هویت متقاضیان و نظارت بر حضور آن‌ها پشت سیستم مطرح است، از ترکیبی از سازوکارهای سنتی و مجازی استفاده کرده‌ایم. هوش مصنوعی در این فرایند به احراز هویت و بررسی تداوم حضور فرد پشت سیستم کمک می‌کند. این تجربه نشان می‌دهد که می‌توانیم از ظرفیت‌های هوش مصنوعی فراتر از پاسخ‌گویی به پرسش‌ها استفاده کنیم و آن را در فرایندهای آموزشی و ارزیابی نیز به کار بگیریم.
بذرافشان ادامه داد: اگر داده‌های مربوط به این مصاحبه‌ها را تحلیل کنیم، می‌توانیم نقاط ضعف و مشکلات آموزشی متقاضیان در زمینه زبان را شناسایی کنیم. بر اساس این تحلیل‌ها، دوره‌های آموزشی زبان را هدفمندتر طراحی کنیم و توسعه دهیم. به این ترتیب، آموزش به جای آنکه برای همه افراد یکسان باشد، می‌تواند با توجه به نیازها و ضعف‌های واقعی فراگیران تنظیم شود.
وی با اشاره به اهمیت شبیه‌سازی موقعیت‌های واقعی در آموزش گردشگری افزود: هوش مصنوعی می‌تواند سناریوهایی را طراحی کند که فراگیران را در موقعیت‌های مختلف قرار دهد. برای مثال، برخی راهنمایان تور ممکن است در پاسخ‌گویی به پرسش‌های مرتبط با مدیریت بحران، آمادگی کافی نداشته باشند. اگر تجربه‌های واقعی افراد فعال در این حوزه را در اختیار داشته باشیم، می‌توانیم از آن‌ها برای طراحی سناریوهای آموزشی استفاده کنیم تا فراگیران شرایط پیش‌بینی‌نشده را در محیطی آموزشی تجربه کنند و برای مواجهه با آن‌ها آمادگی بیشتری به دست آورند.
بذرافشان با تأکید بر اینکه این شیوه آموزشی تنها به شرایط بحرانی محدود نیست، گفت: حتی در دوره‌هایی که گردشگری با رونق مواجه است، می‌توان از شبیه‌سازی برای ارتقای مهارت‌های حرفه‌ای استفاده کرد. در حوزه‌هایی مانند هتلداری و مدیریت تأسیسات نیز ظرفیت‌های متعددی وجود دارد. آزمایشگاه‌های پیشنهادی می‌توانند در این زمینه مؤثر باشند و امکان دسترسی به مفاهیم و روش‌های به‌روز را فراهم کنند. برای نمونه، مدیریت مصرف انرژی و ارتباط آن با توسعه پایدار از موضوعاتی است که می‌توان بیشتر به آن پرداخت و از ظرفیت فناوری‌های جدید برای بهبود عملکرد در این زمینه بهره گرفت.
توانمندسازی مدرسان گردشگری باید با ابزارهای هوشمند همراه شود
بذرافشان با اشاره به ضرورت ارتقای توانمندی مدرسان گردشگری اظهار کرد: سال‌هاست درباره آموزش و توانمندسازی مدرسان گردشگری صحبت می‌کنیم و لازم است دوره‌هایی برای ارتقای مهارت‌های آن‌ها برگزار شود. در این مسیر، می‌توان از ترکیب توانایی‌های نیروی انسانی متخصص و ظرفیت‌های هوش مصنوعی استفاده کرد. برای مثال، هوش مصنوعی می‌تواند در طراحی و تکمیل طرح درس به مدرسان کمک کند و زمینه بهبود محتوای آموزشی را فراهم آورد.
وی با اشاره به تجربه برگزاری وبینارهای گردشگری افزود: ما بخشی را با عنوان وبینارهای گردشگری به فعالیت‌های خود اضافه کرده‌ایم. همان‌طور که آقای دکتر نیز اشاره کردند، نخستین وبینار به‌صورت مشترک و با مشارکت حضوری و مجازی در بوشهر برگزار شد و امکان حضور مخاطبان از سراسر کشور را فراهم کرد. محتوایی که در این نشست‌ها جمع‌آوری می‌شود، می‌تواند در مراحل بعدی برای کمک به مدرسان و توسعه آموزش‌های گردشگری مورد استفاده قرار بگیرد.
بذرافشان ادامه داد: نباید تصور کنیم که برای تهیه محتوای آموزشی، همیشه باید در اینترنت جست‌وجو کنیم تا مطالبی در اختیارمان قرار بگیرد. تجربه‌های افرادی که سال‌ها در این حوزه فعالیت کرده‌اند، حاوی اطلاعات ارزشمندی است که ممکن است در کتاب‌ها وجود نداشته باشد. لازم است این تجربه‌ها را نیز جمع‌آوری کنیم و در داده‌ها و منابع آموزشی خود بگنجانیم تا در مراحل بعدی، امکان استفاده از آن‌ها فراهم شود.
ارزیابی مؤسسات گردشگری باید بر پایه داده‌های قابل سنجش انجام شود
بذرافشان با اشاره به اقدامات اجرایی انجام‌شده در حوزه آموزش گردشگری گفت: ما در جامعه مؤسسات گردشگری، با همکاری هیئت‌مدیره و با پشتیبانی آقای دکتر تیموری و همکاران ایشان، فعالیت‌های اجرایی و عملیاتی را آغاز کرده‌ایم و سامانه‌ای با عنوان گردشگری برای ایران راه‌اندازی کرده‌ایم. در طراحی این سامانه، نگاه گسترده‌تری داشتیم تا بتوانیم در صورت امکان، به بخش‌های دیگر گردشگری نیز کمک کنیم.
وی با اشاره به عملکرد سامانه در حوزه ارزیابی مؤسسات آموزشی افزود: بخشی که به مصاحبه‌های زبان اختصاص دارد، به‌خوبی شکل گرفته و راه‌اندازی شده است. مؤسسات نیز به‌تدریج در سامانه عضو می‌شوند و مدارک خود را بارگذاری می‌کنند. اطلاعاتی مانند اینکه مدرک تحصیلی مدیر آموزش با حوزه فعالیت مؤسسه مرتبط است یا خیر، مؤسسه وب‌سایت دارد یا نه و چه تعداد کارمند دارد، در این سامانه ثبت می‌شود و امکان بررسی و رصد آن‌ها فراهم شده است.
بذرافشان ادامه داد: هدف این است که ارزیابی مؤسسات بر اساس اطلاعات و معیارهای مشخص انجام شود. اگر در سال آینده قرار باشد مؤسسه‌ای رتبه نخست کشور را در حوزه آموزش به دست آورد، این رتبه نباید صرفاً بر اساس نظر شخصی من یا بازدید چنددقیقه‌ای یک ارزیاب تعیین شده باشد. باید مجموعه‌ای از اطلاعات و شاخص‌های قابل بررسی در دسترس باشد تا بتوانیم ارزیابی دقیق‌تر و منصفانه‌تری انجام دهیم.
وی با تأکید بر امکان توسعه این تجربه در بخش‌های دیگر گردشگری گفت: امیدوارم بتوانیم از این رویکرد در حوزه استانداردسازی و تطبیق با استانداردها نیز استفاده کنیم. ثبت اطلاعات، جمع‌آوری داده‌ها و فراهم کردن امکان ارزیابی مستمر می‌تواند به شفافیت بیشتر و بهبود کیفیت فعالیت‌های آموزشی و اجرایی گردشگری کمک کند.
شبیه‌سازی با هوش مصنوعی، آموزش موقعیت‌های واقعی را آسان‌تر می‌کند
دکتر بذرافشان با بازگشت به مباحث کتاب گفت: مثال‌هایی که مطرح کردم، با موضوعات و فصل‌های مختلف کتاب ارتباط دارند. برای نمونه، اگر بخواهیم از مباحث فصل‌های پنجم، هفتم، هشتم و دوازدهم استفاده کنیم، یکی از ایده‌های مهم، شبیه‌سازی موقعیت‌های واقعی کاری است. هوش مصنوعی می‌تواند در طراحی این موقعیت‌ها به ما کمک کند و آموزش‌های عملی را کامل‌تر سازد.
وی افزود: گاهی برای آموزش یک نیروی پذیرش، لازم است موقعیتی شبیه محیط واقعی کار ایجاد کنیم تا فرد بتواند مراحل انجام کار را تمرین کند و حتی پیامدهای اشتباه‌های احتمالی را ببیند. هوش مصنوعی می‌تواند چنین موقعیت‌هایی را شبیه‌سازی کند و امکان تمرین و یادگیری را در اختیار فراگیر قرار دهد. به این ترتیب، افراد می‌توانند پیش از ورود به محیط واقعی کار، با موقعیت‌های گوناگون آشنا شوند و مهارت‌های لازم را به دست آورند.
بذرافشان با تأکید بر لزوم استفاده از فناوری‌های متنوع در گردشگری گفت: در کنار هوش مصنوعی، نباید از اینترنت اشیا نیز غافل شویم. در حوزه‌هایی مانند بازاریابی، بهبود تجربه مشتری، توانمندسازی نیروی انسانی، دسترس‌پذیری و گردشگری پایدار، مثال‌های متعددی وجود دارد که نشان می‌دهد هوش مصنوعی و دیگر فناوری‌های نوین می‌توانند به بهبود عملکرد کمک کنند. مهم این است که این ابزارها را متناسب با نیازهای واقعی صنعت به کار بگیریم و استفاده از آن‌ها را به بحث‌های نظری محدود نکنیم.
هوش مصنوعی می‌تواند زمینه همکاری دانشگاه، دولت و بخش خصوصی را تقویت کند
دکتر بذرافشان در پایان سخنان خود با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط میان بخش دولتی، بخش خصوصی و دانشگاه گفت: تعامل و ارتباط میان این سه بخش، همواره یکی از آرزوها و چشم‌اندازهای ما بوده است. شاید بتوان از موضوعاتی مانند استفاده از هوش مصنوعی و راه‌اندازی آزمایشگاه‌های تخصصی به‌عنوان فرصتی برای تقویت این ارتباط استفاده کرد. این همکاری می‌تواند به ایجاد زمینه‌های مشترک برای آموزش، پژوهش و اجرای طرح‌های کاربردی در صنعت گردشگری کمک کند.
وی با اشاره به ضرورت آمادگی برای بازگشت رونق به گردشگری کشور افزود: به هر حال، دیر یا زود به رونق گردشگری‌ای خواهیم رسید که کشورمان در این هفت، هشت سال از آن محروم بوده است. مهم این است که از همین حالا خودمان را آماده کنیم و برای آن دوران برنامه داشته باشیم؛ نه اینکه پس از بازگشت رونق تازه به فکر آماده‌سازی نیروی انسانی، توسعه زیرساخت‌ها و استفاده از فناوری‌های جدید بیفتیم.
بذرافشان با اشاره به تلاش مؤسسات آموزشی گردشگری خاطرنشان کرد: مؤسسات آموزشی ما در حال تلاش هستند و با روحیه و انرژی مضاعفی فعالیت می‌کنند. قطعاً در دانشگاه‌ها نیز چنین انگیزه‌ای وجود دارد. امیدوارم هرچه زودتر روزهای خوب گردشگری کشور بازگردد و بتوانیم از هوش مصنوعی به‌عنوان ابزاری برای رقابت با کشورهای همسایه و پس از آن، کشورهای پیشرفته استفاده کنیم.