ولی تیموری در آیین رونمایی از کتاب «هوش مصنوعی برای فناوری هوشمند در صنعت گردشگری و مهمان‌نوازی»/ باید خودمان را به روندهای جهانی گردشگری برسانیم؛ نه اینکه به گذشته بازگردیم
به گزارش روابط عمومی خانه اندیشمندان علوم انسانی، آیین رونمایی و بررسی کتاب «هوش مصنوعی برای فناوری هوشمند در صنعت گردشگری و مهمان‌نوازی» به همت گروه گردشگری خانه اندیشمندان علوم انسانی و با همکاری مؤسسه جغرافیایی دانشگاه تهران، روز چهارشنبه ۲۲ مهرماه ۱۴۰۵، در دانشگاه تهران برگزار گردید.
در این نشست، سخنرانان به بررسی کاربردهای هوش مصنوعی در صنعت گردشگری و مهمان‌نوازی، نقش آن در بازاریابی و آموزش گردشگری و ظرفیت‌های آن برای تحول این صنعت پرداختند.
دکتر ولی تیموری با اشاره به مباحث مطرح‌شده درباره این کتاب گفت: می‌خواهم از منظر اجرایی به موضوع نگاه کنم و به شرایط صنعت گردشگری و ضرورت توجه به فناوری‌های جدید بپردازم.
تیموری با اشاره به شرایط دشوار صنعت گردشگری اظهار کرد: صنعت گردشگری ما با مجموعه‌ای از بحران‌ها مواجه شده است. در چنین شرایطی، یک رویکرد این است که منتظر بمانیم تا بحران‌ها به پایان برسند و بعد درباره اقدامات لازم تصمیم بگیریم؛ یعنی منتظر بمانیم تا شرایط آرام شود و ببینیم گردشگری به کجا می‌رسد. اما رویکرد دیگری هم وجود دارد و آن اینکه شرایط کنونی را فرصتی برای بازطراحی بدانیم؛ همان موضوعی که در شعار امسال، یعنی تحول دیجیتال و هوش مصنوعی برای بازطراحی گردشگری، مورد تأکید قرار گرفته است.
وی با استفاده از مثالی برای توضیح ضرورت آمادگی در دوران بحران افزود: همیشه مثال هیزم‌شکنی را در نظر می‌گیرم که هنگام کار با تمام توان تلاش می‌کند، اما در زمان استراحت، تبر خود را تیز می‌کند تا هنگام بازگشت به کار بتواند با سرعت و انرژی بیشتری فعالیت کند. به نظر من، اکنون برای ما نیز چنین فرصتی وجود دارد. شاید تعیین و تغییر برخی شرایط کلان از اختیار تخصصی ما و کسانی که در صنعت گردشگری فعالیت می‌کنند، خارج باشد؛ جنگ به کشور تحمیل شده و صنعت گردشگری نیز از این مسئله آسیب دیده است. با این حال، اگر در شرایط فعلی امکان ابتکار عمل در برخی زمینه‌ها را نداریم، دست‌کم می‌توانیم آمادگی خود را حفظ کنیم تا ان‌شاءالله با فراهم شدن شرایط، دوباره به فعالیت بازگردیم و نقش‌آفرینی کنیم. در این مسیر، بازطراحی فعالیت‌ها و اقدامات مرتبط می‌تواند بسیار مؤثر باشد.
بازطراحی به معنای بازگشت به نقطه توقف نیست
دکتر تیموری با تأکید بر تفاوت میان بازگشت به شرایط گذشته و آمادگی برای آینده گفت: در فرایند بازطراحی، ممکن است این تصور شکل بگیرد که باید منتظر بمانیم تا بحران تمام شود و سپس به همان نقطه‌ای بازگردیم که پیش از بحران در آن قرار داشتیم؛ یعنی فعالیت‌ها را از همان جایی ادامه دهیم که متوقف شده بودند. اما رویکرد دیگری می‌گوید اگر به دنبال بازطراحی هستیم، نباید صرفاً به بازگشت به نقطه توقف فکر کنیم، بلکه باید خودمان را به سطحی برسانیم که صنعت گردشگری و روندهای جهانی عرضه و تقاضا به آن رسیده‌اند.
وی ادامه داد: اگر نگاه ما چنین باشد، نمی‌توانیم بگوییم چون هنگام ورود به بحران هنوز صحبت از هوش مصنوعی و برخی فناوری‌های جدید مطرح نبود، ابتدا باید به همان شرایط قبلی برگردیم و بعد به سراغ این تحولات برویم. در فرایند بازطراحی، نوع نگاه ما اهمیت دارد. باید بدانیم که قرار است وارد عرصه‌ای شویم که دائماً در حال تحول است. از سال ۲۰۲۴، یعنی زمان انتشار این کتاب، تا امروز، در حوزه هوش مصنوعی و تحول دیجیتال اتفاقات بسیار زیادی رخ داده است و طبیعتاً نمی‌توانیم خودمان را از این دستاوردهای جهانی دور نگه داریم.
تیموری با اشاره به ظرفیت ارتباطات علمی بین‌المللی خاطرنشان کرد: به هر دلیل، تعاملات رسمی ما با دنیای خارج محدود شده است؛ اما دست‌کم در حوزه تعاملات و ارتباطات علمی می‌توانیم بخشی از خلأهایی را که شکل گرفته است، جبران کنیم. آثاری مانند این کتاب و بهره‌گیری از تجربه‌های علمی جهانی می‌توانند به ما کمک کنند تا از تحولات این حوزه عقب نمانیم و آمادگی لازم را برای بازطراحی صنعت گردشگری به دست آوریم.
تحول دیجیتال و هوش مصنوعی در ارزیابی‌های جهانی گردشگری نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند
تیموری با اشاره به مطالب مطرح‌شده درباره شاخص‌های جهانی سفر و گردشگری گفت: آقای دکتر رضوانی درباره حضور ایران در شاخص‌های جهانی گردشگری و اطلاعات مربوط به این ارزیابی‌ها توضیحاتی ارائه کردند. من می‌خواهم این خبر را بدهم که خوشبختانه فرم‌های مربوط به ارزیابی سال ۲۰۲۶ را دریافت کرده‌ایم. حدود ۴۵ روز پیش، این فرم‌ها از طریق سازمان جهانی گردشگری در اختیار ما قرار گرفتند.
وی درباره فرایند تکمیل این فرم‌ها توضیح داد: پاسخ‌گویی به این فرم‌ها بر اساس شواهد و مستندات انجام می‌شود. بخش نخست به خوداظهاری اختصاص دارد؛ یعنی ما اطلاعات و مستندات مربوط را ارائه می‌کنیم و در ادامه، ارزیابی بر اساس فرایندهای مشخص انجام می‌شود. بنابراین، خوشبختانه این امکان فراهم شده است که در ارزیابی بعدی، اطلاعات مربوط به کشور ما نیز ارائه شود.
تیموری با اشاره به توجه ویژه به فناوری‌های جدید در این ارزیابی‌ها افزود: در فرم‌هایی که در اختیار وزارتخانه قرار گرفت، موضوع تحول دیجیتال و هوش مصنوعی نیز مورد تأکید بود. امیدوارم در گزارش بعدی، این بخش از اطلاعات کشورمان نیز منعکس شود. به هر حال، این موضوع نشان می‌دهد که ما نیز در کنار سایر اقدامات، پیگیر حضور در این ارزیابی‌ها هستیم و به اهمیت فناوری‌های هوشمند در توسعه گردشگری توجه داریم.
برای توسعه گردشگری، به آمار و داده‌های معتبر نیاز داریم
دکتر تیموری با اشاره به طرح گردشگران داخلی و اقدامات وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گفت: آقای دکتر رضوانی به طرح گردشگران داخلی که مرکز آمار ایران اجرا می‌کند، اشاره کردند. پیش از این، برای اجرای چنین طرح‌هایی معمولاً بحث بر سر این بود که وزارت گردشگری باید هزینه آن را تأمین کند و از طریق قرارداد، زمینه اجرای طرح فراهم شود. با اقداماتی که در چارچوب حساب‌های اقماری گردشگری در وزارتخانه انجام شد، خوشبختانه این حساب‌ها در همین هفته گردشگری رونمایی شدند. البته کار آن‌ها تقریباً در آذرماه سال گذشته به پایان رسیده بود، اما به دلیل اتفاقاتی که رخ داد، رونمایی رسمی با تأخیر انجام شد.
وی درباره توافق صورت‌گرفته با مرکز آمار ایران اظهار کرد: در همین چارچوب، به توافقی با مرکز آمار رسیدیم تا این طرح در طول سال اجرا شود. بر اساس این توافق، مرکز آمار متعهد شده است یک دوره از طرح را اجرا کند و وزارتخانه نیز در صورت فراهم بودن توان مالی، هزینه اجرای یک فصل دیگر و در صورت امکان، دو فصل را تأمین کند. به این ترتیب، تلاش می‌کنیم اجرای طرح‌ها استمرار داشته باشد و اطلاعات لازم برای شناخت وضعیت گردشگری کشور فراهم شود.
تیموری با تأکید بر اهمیت داده‌های میدانی ادامه داد: ویژگی این طرح‌ها آن است که از بحث‌های صرفاً نظری و شفاهی عبور می‌کنیم و به اطلاعات واقعی و میدانی دسترسی پیدا می‌کنیم. برای مثال، اگر درباره میزان هزینه‌کرد گردشگران در منطقه‌ای از جنوب آسیا عددی مانند هزار و ۲۷۰ دلار مطرح شود، باید بتوانیم با بررسی داده‌های کشور خودمان مشخص کنیم که هزینه‌کرد گردشگران در ایران چه میزان است و چه تفاوتی با آن رقم دارد. البته این مثال در چارچوب طرح گردشگران بین‌المللی قرار می‌گیرد. هدف این است که به‌جای اتکا به برداشت‌های کلی، بر اساس اطلاعات مستند درباره وضعیت گردشگری تصمیم‌گیری کنیم.
وی با اشاره به ارتباط این موضوع با توسعه هوش مصنوعی افزود: اگر امروز درباره هوش مصنوعی و تحول دیجیتال صحبت می‌کنیم، باید بدانیم که این فناوری‌ها به پشتوانه اطلاعاتی نیاز دارند. ابتدا باید زیرساخت‌های داده‌ای و آماری خود را تکمیل کنیم؛ زیرا هوش مصنوعی به‌تنهایی نمی‌تواند معجزه کند یا تمام خلأهای موجود را برطرف سازد. برای مثال، باید آمارهای ثبتی خودمان را کامل کنیم تا بتوانیم بر اساس آن‌ها تحلیل‌های داده‌محور انجام دهیم و از ظرفیت هوش مصنوعی برای استخراج نتایج و شناخت بهتر مسائل بهره ببریم.
استقبال فعالان گردشگری از هوش مصنوعی، ظرفیتی برای توسعه این حوزه است
تیموری با اشاره به استقبال فعالان صنعت گردشگری از فناوری‌های نوین گفت: خوشبختانه روندهایی که در این زمینه شکل گرفته‌اند، با حمایت و استقبال فعالان حوزه گردشگری روبه‌رو شده‌اند. برای مثال، در همین هفته گردشگری، مجموعه‌ای از کارگاه‌ها و نشست‌های آموزشی با موضوعات متنوع برگزار کردیم که چهار مورد از آن‌ها به هوش مصنوعی و تأثیرات و پیامدهای آن در صنعت گردشگری اختصاص داشت. این چهار کارگاه در مقایسه با سایر موضوعات، بیشترین مخاطب را داشتند.
وی افزود: این استقبال نشان می‌دهد که در صنعت گردشگری، نسبت به فناوری‌های جدید نوعی اشتیاق و نیاز احساس می‌شود. این ظرفیت بسیار ارزشمند است و باید برای استفاده از آن برنامه‌ریزی کنیم. همان‌طور که آقای دکتر رضوانی اشاره کردند، کارگروه تخصصی گردشگری در وزارت علوم شکل گرفته است و بنده نیز به‌عنوان نماینده بخش صنعت گردشگری در آن کارگروه در خدمت همکاران هستم.
تیموری با تأکید بر ضرورت توجه به آموزش هوش مصنوعی پیش از ورود دانشجویان به دانشگاه اظهار کرد: ما همین مسیر را در حوزه آموزش‌وپرورش نیز دنبال می‌کنیم؛ زیرا معتقدیم هوش مصنوعی موضوعی نیست که صرفاً در دانشگاه به آن بپردازیم. لازم است از مقاطع پایین‌تر نیز به این مسئله توجه شود. دانش‌آموزان امروز، به‌ویژه نسل جدیدی که در هنرستان‌ها تحصیل می‌کنند، در بسیاری از موارد اشتیاق زیادی به شناخت و استفاده از فناوری‌های نوین دارند. باید به این اشتیاق توجه کنیم و زمینه آشنایی، یادگیری و نقش‌آفرینی آن‌ها را در این حوزه فراهم آوریم.
وی ادامه داد: لازم است مباحث مرتبط با فناوری‌های هوشمند در رشته‌ها و درس‌های مرتبط با گردشگری نیز مورد توجه قرار بگیرند تا دانش‌آموزان از همان مراحل ابتدایی آموزش، با این تحولات آشنا شوند و بتوانند در آینده در توسعه و به‌کارگیری آن‌ها نقش داشته باشند.
کتاب، تصویری میان‌رشته‌ای از کاربرد فناوری‌های هوشمند در گردشگری ارائه می‌دهد
دکتر تیموری با اشاره به ویژگی‌های محتوایی کتاب گفت: از جمله نکاتی که درباره این کتاب یادداشت کرده بودم، این است که اثر حاضر موضوعات متنوعی را پوشش می‌دهد؛ از کاربرد هوش مصنوعی در هتلداری و تحلیل کلان‌داده‌ها گرفته تا هتل‌های هوشمند، بلاک‌چین، اینترنت اشیا و دیگر فناوری‌های نوین. این مجموعه تصویری چندبعدی از تحولات فناوری در صنعت گردشگری ارائه می‌دهد.
وی یکی از ویژگی‌های مثبت کتاب را نگاه میان‌رشته‌ای آن دانست و افزود: در بخش‌های مختلف کتاب، ابعاد اقتصادی و فناورانه در کنار یکدیگر دیده شده‌اند. همچنین به فرصت‌های اقتصادی فناوری برای کسب‌وکارهای گردشگری، سرمایه انسانی، اشتغال و امنیت اطلاعات پرداخته شده است. این نگاه میان‌رشته‌ای از ویژگی‌های مثبت کتاب است و می‌تواند برای دانشجویان و فعالان حوزه گردشگری جذاب باشد؛ نه‌فقط کسانی که تازه وارد این عرصه شده‌اند، بلکه افرادی که سال‌ها در این صنعت فعالیت کرده‌اند نیز می‌توانند از آن بهره ببرند
تیموری با اشاره به تجربه‌های بین‌المللی خود در این زمینه گفت: حدود دو هفته پیش در اجلاسی در چین شرکت کردم که با محوریت سازمان جهانی گردشگری و با همکاری دانشگاه گردشگری ماکائو برگزار شده بود. در این اجلاس، سخنرانانی از ۱۲ کشور و نمایندگان رسمی از ۱۸ کشور حضور داشتند. مطالبی که در این نشست ارائه می‌شد، نشان می‌داد که حتی در برخی کشورهای کوچک و جزیره‌ای جنوب شرق آسیا، با وجود جمعیت حدود یک تا یک‌ونیم میلیون نفری، زیرساخت‌های قابل‌توجهی برای استفاده از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی ایجاد شده است.
وی ادامه داد: این تجربه‌های جهانی نشان می‌دهند که استفاده از فناوری‌های هوشمند در گردشگری با سرعت زیادی در حال گسترش است. برای مثال، بحث دستیارهای هوش مصنوعی و تعریف عامل‌های هوشمند برای نقش‌ها و فعالیت‌های مختلف گردشگری مطرح است؛ به‌گونه‌ای که هر بخش بتواند از یک عامل هوشمند برای دریافت مشورت، برنامه‌ریزی و انجام فعالیت‌های خود کمک بگیرد. شاید این موضوعات به‌طور کامل در کتاب حاضر بررسی نشده باشند، اما آثاری از این دست ما را برای ورود به چنین حوزه‌هایی آماده می‌کنند و زمینه لازم را برای حرکت به سمت بازطراحی صنعت گردشگری فراهم می‌سازند.
آموزش مبانی فناوری باید با آموزش کاربردهای اجرایی همراه شود
دکتر تیموری با تأکید بر ضرورت تفکیک میان شناخت نظری فناوری و کاربرد عملی آن گفت: به اعتقاد من، باید میان آموزش مبانی و شناخت مفهومی فناوری، که بخش عمده‌ای از ۱۸ فصل این کتاب را در بر می‌گیرد، و آموزش کاربردهای اجرایی و به‌روز آن تمایز قائل شویم. البته نباید از هیچ‌یک از این دو بخش غافل شویم؛ زیرا فناوری‌ها در هر دو زمینه در حال پیشرفت هستند و ما نیز باید برای پیاده‌سازی عملی آن‌ها در کسب‌وکارهای گردشگری آمادگی داشته باشیم.
وی افزود: شناخت مفهومی فناوری باید با آموزش مستمر، مطالعه موردی و بررسی تجربه‌های اجرایی تکمیل شود. تنها در این صورت می‌توانیم از مرحله آشنایی با فناوری‌ها عبور کنیم و به استفاده عملی از آن‌ها در کسب‌وکارهای گردشگری برسیم. این موضوع در شرایط کنونی و در فرایند بازطراحی صنعت گردشگری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
ترجمه آثار علمی معتبر می‌تواند فاصله ما با ادبیات جهانی را کاهش دهد
تیموری با اشاره به اهمیت ترجمه کتاب‌های تخصصی در حوزه گردشگری اظهار کرد: من پیش‌تر در پژوهشگاه و در همکاری با همکاران، از جمله خانم دکتر قنبری، در حوزه نشر کتاب فعالیت داشته‌ام. در آن دوره نیز این مسئله را مطرح می‌کردم که گاهی
کتاب‌هایی می‌نویسیم که بسیار سنگین هستند و زمان و انرژی زیادی صرف نگارش آن‌ها می‌شود؛ در حالی که بخشی از ادبیات علمی موردنیاز ما از قبل در جهان تولید شده است.
وی ادامه داد: البته تولید منابع دست‌اول ارزش و جایگاه خودش را دارد، اما اگر بپذیریم که در مقایسه با صنعت و روندهای جهانی تا اندازه‌ای عقب هستیم، باید از ادبیات علمی موجود نیز استفاده کنیم. ترجمه آثار معتبر می‌تواند این منابع را با سرعت بیشتری در اختیار ما قرار دهد تا بتوانیم از آن‌ها بهره ببریم.
تیموری با تأیید کیفیت ترجمه کتاب افزود: من نیز کتاب را مطالعه کرده‌ام و با نظر آقای دکتر رضوانی درباره روان بودن ترجمه کاملاً موافقم. اصطلاحاتی که در متن استفاده شده‌اند، با توجه به تسلط آقای دکتر جاودان و همکاران ایشان بر حوزه گردشگری، به‌خوبی معادل‌یابی و واژه‌گزینی شده‌اند. این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ترجمه تخصصی باید علاوه بر انتقال دقیق مفاهیم، برای مخاطب نیز قابل فهم و روان باشد.
وی با اشاره به تجربه مطالعه برخی ترجمه‌های دیگر گفت: در گذشته کتاب‌هایی، از جمله آثار دیمیتریس، ترجمه شده‌اند که گاهی فهم مطالب آن‌ها دشوار است و حتی در بعضی موارد ترجیح می‌دهم برای درک بهتر مطلب، متن انگلیسی را مطالعه کنم. اما در این کتاب، ترجمه روان و دلنشین است و خواننده را به‌راحتی با مطالب همراه می‌کند. این ویژگی در کنار انتخاب مناسب موضوع کتاب، ارزش آن را برای استفاده دانشگاهی و حرفه‌ای افزایش می‌دهد.
هوش مصنوعی باید در خدمت حل مسائل واقعی گردشگری ایران باشد
دکتر تیموری با تأکید بر ضرورت پیوند دادن فناوری‌های نوین با سیاست‌گذاری گردشگری گفت: مسئله اصلی این است که چگونه می‌توانیم از ظرفیت فناوری‌های هوشمند برای حل مسائل واقعی صنعت گردشگری ایران استفاده کنیم. از منظر سیاست‌گذاری، می‌توانیم از این فناوری‌ها برای شناخت بهتر بازارهای هدف، ارتقای کیفیت خدمات، افزایش بهره‌وری، مدیریت هوشمند و تقویت رقابت‌پذیری گردشگری بهره ببریم. هدف ما نباید صرفاً آشنایی با فناوری یا صحبت درباره قابلیت‌های آن باشد، بلکه باید بتوانیم این قابلیت‌ها را به بهبود عملکرد صنعت گردشگری تبدیل کنیم.
وی با اشاره به مفهوم عاملیت مشترک انسان و هوش مصنوعی ادامه داد: همان‌طور که آقای دکتر جاودان نیز اشاره کردند، در نهایت به نوعی عاملیت مشترک میان انسان و هوش مصنوعی خواهیم رسید. هوش مصنوعی می‌تواند با استفاده از برنامه‌ریزی دقیق و ارائه پیشنهادها و توصیه‌های مناسب، گردشگر را به مقصدی متناسب با نیازهایش هدایت کند و شخصی‌سازی‌شده‌ترین خدمات را به او پیشنهاد دهد؛ اما اگر عامل انسانی را از این فرایند حذف کنیم، در واقع روح انسانی صنعت گردشگری را از آن گرفته‌ایم.
تیموری با تأکید بر انسان‌محور بودن صنعت گردشگری اظهار کرد: گردشگری پیش از هر چیز صنعتی انسان‌محور است. ممکن است ربات‌ها و سامانه‌های هوشمند بسیاری از فعالیت‌ها را انجام دهند، اما لبخند یک نیروی انسانی یا کیفیت برخورد و خدمت‌رسانی کارکنان هتل و رستوران است که می‌تواند رضایت و تجربه مطلوبی برای گردشگر ایجاد کند. بنابراین، ما به تلفیقی از این دو رویکرد اعتقاد داریم؛ یعنی باید عامل انسانی در کنار هوش مصنوعی و تحول دیجیتال قرار بگیرد و این فناوری‌ها در خدمت تقویت تجربه انسانی گردشگران باشند.
وی در پایان با اشاره به ضرورت نظارت بر استفاده از فناوری‌های هوشمند گفت: استفاده از این فناوری‌ها به مراقبت و مدیریت نیز نیاز دارد. اگر ملاحظات لازم را در نظر نگیریم، ممکن است هوش مصنوعی به‌گونه‌ای به کار گرفته شود که صنعت گردشگری و فعالیت‌های ما را از روح انسانی آن تهی کند. بنابراین، باید میان ظرفیت‌های فناوری و نقش انسان تعادل برقرار کنیم.